DE GROND VAN NEDERLAND. 355 



getoond. Op dien kleibodem nu ontstonden , na verloop van tijd , de 

 lage venen en de moerassige bosschen, waarover ik straks heb gespro- 

 ken. Door dien veengroei en die bosschen van elzen , berken , wilgen , 

 esschen, hazelaars en eiken zijn de uitgestrekte derriebanken ontstaan, 

 waarover ik sprak , toen ik boven over de zeeklei handelde. 



Zie, zóó is dat gedeelte van ons land ontstaan, dat wij gewoon 

 zijn het alluvium te noemen. 



Dat er duizenden en tienduizenden jaren verloopen zijn tusschen het 

 eerste verschijnen van de duinenrij en het geheel opvullen van de bin- 

 nenzee met klei en zand en veen, is wel zeker. Zeker is het ook, dat 

 later de duinenrij zich langzamerhand landwaarts in verplaatste , even 

 als vroeger , van het oogenblik harer wording tot op den huidigen 

 dag. Zeker is het ook , dat de bosschen en moerassen van ons land 

 in die tijden bewoond werden door verschillende dieren, waaronder er 

 zijn, die thans niet meer in ons land gevonden worden. Zeker is het 

 ook, dat ons land toen bewoond werd door menschen, wilde volks- 

 stammen, waarschijnlijk uit Germanië verhuisd. 



Volg mij in uwe gedachten nog eenige oogenblikken : wij willen een 

 blik op ons land werpen , zooals het er uitgezien moet hebben vóór 

 den tijd waarvan de geschiedenis spreekt. Wij gaan daartoe eerst naar 

 de hoogliggende zandgronden en hooge venen , om vervolgens , west- 

 waarts gaande , af te dalen naar de oevers van onze groote rivieren 

 en naar den lagen bodem van de zeeprovinciën. 



Zeer waarschijnlijk waren toen de hooge zandgronden van Gelderland, 

 Overijsel , Noord-Brabant en Utrecht en de hooge venen van Overijsel , 

 Drenthe, Groningen en Friesland met boomgewas, met bosschen 

 bedekt. Hier en daar een opene plek , hier en daar een vlakte met 

 heideplanten begroeid , en, aan de oevers der rivieren en beken, moe- 

 rassen en laagten met water- en oeverplanten begroeid. Misschien 

 leefde er nog een enkele auerochs , Bos primigenius , een overblijfsel van 

 de groote kudden runderen die vroeger hier leefden ; misschien draafde 

 er nog een enkele eland door de boschmoerassen : maar zeker leefde 

 toen het statige hert hier in kudden op de Velu we, en vluchtte het 

 voor den wolf die hongerig rondzwierf. Ook het wilde zwijn bewoonde 

 toen ons geheele land ; zelfs tot in de duinen kwam het voor. De bever 

 bewoonde de riviertjes en beken, en bouwde daarin zijn dammen en 

 kunstmatige woningen. De vos zal toen , even als nu , geloerd hebben 

 op hazen en patrjjzen; de otter zal toen, even als nu, zijn spoor ge- 



