WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 21 



een diepte van 404 meters; de wijdte der buis bedraagt 14 centim. Even 

 als de Geysers op IJsland , en in het Yellowstone-dal in Noord- Amerika , stijgt 

 het water daaruit na tamelijk regelmatige tusschentijden als een fontein van 

 36 tot 44 meters hoogte op, om vervolgens weder te verminderen en zich 

 eindelijk tot op een diepte van meer dan 50 meter onder den rand der buis 

 terug te trekken. De geheele hoeveelheid water gedurende eene uitbarsting 

 uitgeworpen wordt op meer dan 115.000 liters water berekend. De tijden 

 van rust en van werkzaamheid zijn niet altijd gelijk. In het begin van 

 1876 was de duur eener uitbarsting gemiddeld 45 minuten, die van 

 den daarop volgenden rusttijd 17 uren, maar in den herfst van hetzelfde jaar 

 duurde elke uitbarsting omstreeks 20 minuten, en was ook de tusschentijd 

 verminderd tot 8 uren. Terwijl het verschijnsel op den eersten blik de Gey- 

 sers herinnert, is het toch wezenlijk van een anderen aard, daar de opdrij- 

 ving van het water niet geschiedt door drukking van damp maar van kool- 

 zuur. Het uit de diepte komende water heeft aanvankelijk ongeveer de temperatuur 

 15", 3 — 15°, 5 C. , die het op die diepte volgens de gewone toeneming der 

 aardwarmte hebben moet. Opmerkelijk echter is het, dat die temperatuur ge- 

 durende de uitbarsting toeneemt en tot 22 ",5 — 24° C. stijgt. Ludmann schrijft 

 dit toe aan de wrijving van het water langs den wand der ijzeren buis. De 

 hoeveelheid koolzuur in het water is zoo groot , dat dit bij de opstijging zich 

 aanvankelijk als schuim boven den rand vertoont. hg. 



Olorzaken van het vulkanismus. — In een opstel hierover gaat TSCHER- 

 MAK de verschillende geopperde verklaringen van de werking der vulkanen 

 na. Die van davy, welke deze aan de ontleding van water door alkali- 

 metalen toeschreef, die van volger, mohr, mallet, welke de oorzaak zoe- 

 ken in de warmte ontstaan door instortingen , acht hij geheel niet in staat 

 de vulkanische verschijnselen te verklaren. Wat de meest gangbare meening 

 der geologen betreft, dat de uitbarstingen der vulkanen veroorzaakt worden 

 door het in scheuren der aardkorst naar binnen ■ dringende water, dat met 

 de diepere nog in staat van gloeiing verkeerende deelen der aarde in aanra- 

 king komt , zoo is hij van oordeel dat daardoor wel is waar vele der vulka- 

 nische verschijnsels kunnen verklaard worden , maar niet alle. Bepaaldelijk 

 doet hij opmerken dat de herkomst der groote hoeveelheden koolzuur , die uit 

 de vulkanen naar buiten stroomen, daardoor niet wordt opgehelderd. Hij 

 meent dan ook dat nevens deze hypothese nog eene andere, die reeds in 1842 

 door angelot geopperd , maar sedert door velen over het hoofd gezien is , 

 moet worden te hulp geroepen : deze namelijk , dat gedurende den gloeiend 



