WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 91 



de primaire spiraal ontstaan , als die toon trillingen telt. De secundaire spi- 

 raal is verbonden met een Geislersche buis, welke, met behulp van een ra- 

 derwerk met veer, met vrij groote en standvastige snelheid in haar eigen 

 vlak wordt rondgedraaid. Zooals men weet , ziet men nu , in plaats van een 

 ygrlichte buis , in het donker een ster van buizen , die onbewegelijk schijnt , als 

 het aantal verbrekingen gedurende een omwenteling een geheel getal is, en 

 die des te meer punten heeft naarmate dit getal grooter is , dus naarmate 

 de verbrekingen sneller op elkaar volgen. Door een reeks van tonen , die het 

 telephoonplaatje doen trillen , verkrijgt men dus een reeks van sterren , uit 

 wier aantallen punten men de verhoudingen der trillingsgetallen kan aflezen. 



Ladd heeft dit werktuig vertoond aan de British association for the 

 advancement of science in een harer sectie- vergaderingen, {Nature XVIII , 

 p. 506). LN. 



De fransche diapason normal en de standvastigheid der toonhoogte van 

 stemvorken. — Ellis deelt in Nature (XVIII, p. 381) eenige bijzonderhe- 

 den mede uit brieven, die hij van den beroemden franschen orgelmaker 

 CAVAiLLÉ coLL had Ontvangen. Het volgende kunnen wij, zonder al te uit- 

 voerig te worden, daaruit overnemen. 



FoucAULT gebruikte bij zijne beroemde proefnemingen over de voortplan- 

 tingssnelheid van het licht een door hem bedacht uiterst zinrijk optisch middel 

 om te bepalen of de as van zijne '^turbine a air^ juist 400 omwentelingen 

 volbracht in de seconde. Toen dit was vastgesteld, merkte hij in het bijzijn 

 van CAVAILLÉ COLL op , dat nu de toon , die de as der turbine door hare 

 onvermijdelijke zijdelingsche bewegelijkheid deed hooren , een moest zijn van 

 zoo juist 400 trillingen als er ooit een was gehoord. De laatste haalde nu 

 een der 56 stemvorken van een tonometer van scheibler , die op 400 tril- 

 lingen was afgestemd. Beider tonen stemden volmaakt overeen. Hieruit blijkt 

 dus ten eerste de verwonderlijke juistheid van scheibler's wijze van werken 

 en ten tweede het feit, dat in meer dan 40 jaren, sedert scheibler deze 

 stemvorken maakte , de toon daarvan geene verandering heeft ondergaan. 



Het trillingsgetal van de fransche diapason normal ^m^i behulp van de 

 zoo geverifieerde tonometer van scheibler onderzocht, bleek niet juist gelijk 

 435 te zijn, maar gelijk 435,875, dus bijna een geheele trilling meer. 

 LissAJOus had dit trillingsgetal bepaald met behulp der sirene acoustique 

 van CAIGNARD LATOUR (in 1819 het eerst door dezen gebruikt); maar de 

 onzekerheid, aan het gebruik van dit werktuig verbonden als men geen bui- 

 tengewone hulpmiddelen gebruikt om den luchtstroom volkomen standvastig 



