2 VORMVERANDERING DER STOF. 



Wie denkt hierbij niet aan het geestige woord , dat goethe aan 

 MEPHisTOPHELES in den mond legt : 



"Denn eben wo Begriffe fehlen, 



Da stellt ein Wort zur rechten Zeit sich ein. 



Mit Worten laszt sich trefflich streiten , 



Mit Worten ein System bereiten , 



Au Worte laszt sich trefflich glauben , 



Von einern Wort laszt sich kein Jota rauben." 



Opdat dit ook van ons niet gelde, willen wij allereerst het denk- 

 beeld in het licht stellen, dat door de woorden "vormverandering der 

 stof" wordt uitgedrukt. Waarneming en redeneering zullen ons, naar 

 wg hopen , te dezen opzichte de onmisbare klaarheid verschaifen. 



Alle lichamen om ons heen zijn in een toestand van voortdurende 

 verandering. Zij zijn nu eens in rust, dan weder in beweging; warmte 

 en koude, vochtigheid en droogte zyn woorden, die den toestand aan- 

 duiden , waarin hetzelfde lichaam achtereenvolgens verkeert. Doch deze 

 verschijnselen laten het wezen des lichaams ongedeerd. De stof, waar- 

 uit het bestaat , blijft in haar soort en samenstelling dezelfde. Van een 

 vormverandering der stof kan hier dus in 't minst niet worden ge- 

 sproken. Ieder toch herkent water voor wat het is , hetzij het zich bij 

 een riviermond langzaam zeewaarts beweegt, hetzij het, nabij zijnen 

 oorsprong op het gebergte , met woeste vaart bruisend van een rots- 

 wand nederstort , of door een windhoos in dwarrelende beweging wordt 

 opgeheven. En wij spreken immers evenzeer van water, wanneer onze 

 hand in die vloeistof gedompeld , ons de gewaarwording van sterke 

 koude, als wanneer zij onder die omstandigheden ons een aangename 

 warmte doet gevoelen. 



Ook de fijne verdeeling der stof, door mechanische krachten veroor- 

 zaakt, is geenszins van ingrijpenden aard. Er kan immers geen twijfel 

 bestaan , of de splinters van een boomstam al of niet hout zijn en 

 of een steen , door den hamer verbrijzeld , al of niet in steengruis zich 

 oplost. 



Er zijn echter verschijnselen, die wij met meer recht een vormver- 

 andering der stof konden noemen. Het vloeibare water verandert door 

 de koude van den winter in het vaste kristallij ne ijs en door den in- 

 vloed der warmte wordt het omgezet in den gasvormigen stoom. Welk 

 een verandering in eigenschappen! Het ijs, vast als metaal, draagt 



