VORMVERANDERING DER STOF. 6 



zware lasten, en moge het al buigen en kraken, zijn veerkracht be- 

 hoedt het voor breken. Het bewegelijke water daarentegen scheurt bij 

 de geringste drukking vaneen, doch elke scheur of opening heeft slechts 

 een oogenblikkelijk bestaan. Nauwelijks is de scheiding geschied , of 

 de deeltjes vloeien weer samen tot een dicht aaneengesloten geheel. 

 Nog grooter zijn de verschillen die zich vertoonen, als het water is 

 omgezet in den machtigen stoom. De spankracht , die het thans bezit , 

 drijft de assen en raderen der ijzeren machines in 't rond en verricht 

 een arbeid, dien duizenden menschcn te zamen dikwijls te vergeefs zou- 

 den beproeven te leveren. 



Hier is ongetwijfeld een groote verandering geschied, doch de aard 

 en het wezen der stof is weder onveranderd gebleven. Water blijft uit 

 dezelfde stof bestaan,, hetzij het zich in den vorm van vloeistof of in 

 dien van ijs of van stoom moge bevinden. Zonder ophouden kan men 

 hetzelfde water, door afkoeling en verwarming, achtereenvolgens ijs 

 en damp doen worden en weder terugbrengen in den vloeibaren staat. 

 Doch geheel anders zijn de verschijnselen, die door scheikundige krach- 

 ten bewerkt worden. Door scheiding en verbinding der grondstoffen , 

 door een andere rangschikking der deeltjes worden dan bestaande licha- 

 men vernietigd en andere geheel nieuwe in eindelooze verscheidenheid 

 gevormd. Hier hebben wij inderdaad een wisseling der vormen, waar- 

 onder de stof ons verschijnt. 



Laten wij dan door de beschouwing van eenige der bovengenoemde 

 verschijnselen een juist denkbeeld van de vormverandering der stof 

 trachten te verkrijgen. 



Als wij een stuk houtskool in een open porceleinen kroes aan de 

 warmte eener gasvlam blootstellen, begint het weldra te gloeien en 

 voortdurend in grootte af te nemen. Zetten wij de verhitting lang ge- 

 noeg voort , dan houden wij ten slotte in de kroes niets over dan een 

 weinig asch. Had de houtskool uit zuivere koolstof bestaan , wij zouden 

 ook van het overblijven van asch niets bemerkt hebben, zoodat wij 

 deze bij onze redeneering buiten rekening kunnen laten. De koolstof 

 schijnt dus bij verhitting eenvoudig te verdwijnen. Richten wy de proef 

 echter op de volgende wijze in , dan blijkt het , dat deze opvatting on- 

 juist is. De houtskool wordt in een wijde uit moeilijk smeltbaar glas 

 vervaardigde buis gebracht, die aan weerszijde door kurken gesloten 

 wordt. Wij doorboren dan deze kurken en steken er nauwe glazen bui- 

 zen in , waarvan de eene naar een gashouder leidt die zuurs tofgas bevat, 



