12 VORMVERANDERING DER STOF. 



Als wij aan een der millioenen stofdeeltjes onzer aarde eens het woord 

 konden geven , om ons zelf zijn lotwisselingen te verhalen , wij zouden 

 een geschiedenis vernemen , die meer eenwen omvat , dan een menschen- 

 leven seconden telt. Een koolstofdeeltje, thans bevat in een stuk houts- 

 kool, dat gereed ligt om als brandstof gebruikt te worden, zou wel- 

 licht aldus tot ons spreken: 



"Ik ben ouder dan een van u allen, ik bestond reeds in het begin 

 der tijden en zal in eeuwigheid blijven bestaan. Ik ben onsterfelijk. 

 Wat er in de allervroegste tijden met mij gebeurde, is mijn geheugen 

 ontgaan , doch zeer goed weet ik , dat 'k in het steenkolentijdperk — 

 millioenen jaren vóórdat mensch of zoogdier op aarde verscheen — 

 deel uitmaakte van een krachtige boomvaren. Die boom groeide in 

 een uitgestrekt varenwoud , waarvan de bodem , oorspronkelijk droog en 

 begaanbaar , allengs in een drassig moeras werd veranderd. In het woud 

 vielen voortdurend de doode bladeren omlaag en werden begeerig op- 

 gezogen door den drassigen bodem. En zoo gebeurde het, dat ook ik 

 op een zekeren dag, met het blad dat mij bevatte, nedertuimelde in 

 het moeras. Daar in de diepte vond ik een grenzenlooze verwarring. 

 Wortels en bebladerde takken van varens , paardestaart- en wolfsklauw- 

 achtige planten lagen daar dicht opeengepakt bij elkander, en dit 

 alles zag er — in stede van groen en gaaf, zooals ik het boven gekend 

 had - — bruinachtig en vezelig uit. Dit lot trof ook weldra het blad, 

 waartoe ikj behoorde. Telkens zag ik eenige mijner lotgenooten — kool-, 

 stof- , waterstof- en zuurstofdeeltjes, die met mij deelnamen aan de samen- 

 stelling van het blad — zich met elkander vereenigen en in den vorm 

 van moerasgas en koolzuur door de vochtige massa opborrelen. En zoo 

 ging het steeds voort en het blad werd steeds bruiner en verloor steeds 

 meer van zijn samenhang en van zijn vorm. Nieuwe lagen takken en 

 bladeren hoopten zich boven ons op en ten slotte werden wij met de 

 omringende plantendeelen , die eveneens waren vergaan , tot een bruine 

 vezelige massa samengedrukt , die de menschen later den naam van 

 turf zouden geven. En duizenden jaren gingen over ons heen. Het een- 

 maal zoo trotsche woud was reeds geheel in hot moeras verzonken en 

 tot bruine veenstof vervormd , waarin vele stammen loodrecht waren 

 geplant , alsof zij nog leefden en groeiden. Waterstroomen , komende 

 van de naburige bergen , hadden zijn ondergang verhaast en allengs 

 bedekten zij ons met dikke lagen slib en steengruis , dat zij hadden 

 losgespoeld uit de rotsen. 



