VORMVERANDERING DEK STOF. 39 



gen daar hare plaats; door hen wordt de koolzure kalk aan het 

 zeewater ontnomen en aan de circulatie teruggegeven. De Porami- 

 niferen of krrjtdiertjes zijn mikroskopisch kleine wezens , die met 

 sierlijke kalkschelpjes bekleed zijn. Het ons allen zoo goed bekende 

 krijt is een verzameling van kalkhuisjes dier diertjes , waarvan er in 

 een enkel pond zich meer dan 10,000,000 bevinden. Als wij dan den- 

 ken aan die ontzaglijk groote krytbergen van Engeland , Zweden en 

 Rügen , die in den loop der eeuwen zijn opgebouwd door die schepsel- 

 tjes, elk op zich zelf eerst bij aanzienlijke vergrooting waarneembaar, 

 dan gevoelen wij meer dan ooit de onmetelijke macht van het kleine. 

 En dan vreezen wij niet , dat de zee de kalk , die zij uit den aardbo- 

 dem opneemt, voor altijd als renteloos kapitaal zal behouden. 



Wij zgn thans tot een rustpiint gekomen, van waar wij nog een 

 blik kunnen werpen op den weg, die achter ons ligt. 



Wg hebben de natuur in hare belangrijkste werkingen bespied , en de 

 beteekenis er van trachten te verstaan. En overal werd dezelfde gedachte 

 gewekt. Wij zagen den ouden spreeuw in het bloeiende klaverveld ster- 

 ven, onder de aarde verdwijnen en na een wijle in den vorm van 

 schitterende kevers verrijzen uit het donkere graf; wij waren getuigen 

 van de schier onwrikbre kracht van den eik, den koninklijken woud- 

 boom , van zgn ineenstorten in den strijd tegen bliksem en stormen 

 gevoerd, en van zijn opstanding in andere kinderen des wouds. Wij 

 hebben gezien, dat ook de trotsche gevaarten der rotsen, die men on- 

 vergankelijk zou wanen , het gemeene lot niet ontgaan , maar dat ook 

 hun ondergang geen vernietiging, doch slechts stof verplaatsing en nieuwe 

 vorming beduidt. 



Zoo heeft de natuur dan ondubbelzinnig gesproken. 



"Mijn gewrochten van heden ," zoo sprak zij , "ruk ik morgen uiteen. Ik 

 duld hun onsterfelijkheid niet. Beweging is het diepst van mijn wezen. 

 Rust is slechts een droombeeld der menschen. Alleen de stof mijner 

 werken is eeuwig. Slechts de verandering heeft een onsterfelijk bestaan. 

 De rustelooze wisseling der vormen is het eeuwige leven der wereld," 



Maar veel grootscher en verhevener wordt het denkbeeld van het 

 eindelooze komen en gaan , als wij ons niet slechts bepalen tot de din- 

 gen dezer aarde , maar ook de hemelbollen met onze gedachten omvat- 

 ten. Als wij de overtuiging verkrijgen , dat het weinige , dat de weten- 

 schap onzer dagen van hun physischen toestand leert, noodwendig tot 



