LEVENSSCHETS AlAN WILLEM JACOB 's GRAVESANDE. 75 



thematica experimentis confirmata sive Introductio ad PhilosopJiiam New- 

 tonianam (Mathematische grondbeginselen der Physica door experimen- 

 ten gestaafd of Inleiding in de Newtoniaansche wijsbegeerte). Onder- 

 tusschen heeft het boek — althans in den vorm, waarin de twee eerste 

 uitgaven zijn verschenen — niets van hetgeen wij thans onder een leer- 

 boek over de Mathematische Physica verstaan, want alles wordt uit 

 het experiment afgeleid , zoodat b. v. de eigenschappen der verschil- 

 lende zoogenaamde enkelvoudige werktuigen één voor één bewezen 

 worden door proeven met die werktuigen te nemen. — De door 's gra- 

 VESANDE gekozen titel was ondertusschen wellicht in zoo verre te ver- 

 dedigen , dat de proeven moesten leiden tot natuurwetten die noodwen- 

 dig mathematische vormen moesten aannemen. Het doel van 's gravesande 

 was klaarblijkelijk — hij komt er trouwens herhaaldelijk voor uit — 

 geheel met zijn voorgangers te breken, en, onder verwerping van al 

 hetgeen op hypothese rustte, niets aan te nemen dan hetgeen, hetzij 

 langs mathematischen , hetzij langs proefondervindelijken weg kon wor- 

 den bewezen. Daar nu de opleiding, die het meerendeel zijner toehoor- 

 ders ontvangen had, hem niet toeliet den eersten weg zelfs gedeel- 

 telijk te volgen , was hij wel gedwongen den tweeden in te slaan. Maar 

 dan moest hg ook de instrumenten hebben, met welke die proeven 

 genomen konden worden. Die instrumenten nu bestonden grooten- 

 deels nog niet , hij moest ze dus uitdenken , en daarin heeft hij eene 

 virtuositeit aan den dag gelegd, waarvan men de weerga nog niet 

 had gezien. Het geluk heeft ook gewild dat hij ter zijner beschikking 

 had de hand, die kon uitvoeren wat zijn brein had gewrocht. Geen land 

 bezat toen bekwamer instrumentmakers dan het onze, en onder deze werd 

 de allereerste plaats ingenomen door den te Leiden gevestigden jan 

 MusscHENBROEK, broeder van den hoogleeraar, die aan 's gravesande is 

 opgevolgd, 's Gravesande zelf vermeldt hoeveel hij aan dien jan mus- 

 schenbroek verschuldigd was , die , volgens het getuigenis van allamand, 



ze is incompleet gebleven, dewijl ze geen genoegzamen aftrek vond; de kennis van het 

 latijn was toen nog te algemeen verspreid. 



's Gravesande heeft , ten behoeve zijner leerlingen , van zijn Elementa eene verkorting 

 gegeven onder ten titel: Fhilosophice Newtoniance Instiiuiiones in usus Academi- 

 cos. Lugduni Baiavorum apud Petrum van der Aa, 1724, in 8^', Hiervan hebben 

 twee uitgaven gedurende het leven vau 's gkavesande het licht gezien , terwijl er twee 

 na zijn dood zijn verschenen, maar van deze moet allamand eerder als auteur gelden, 

 daar hij ze naar de derde uitgave der JElementa heeft omgewerkt. 



