76 LEVENSSCHETS VAN WILLEM JACOB 's GRAVESANDE. 



op bloot mondelinge opgaven van 's gravesande, al het door dezen 

 ontworpene wist uit te voeren. Allamand voegt er bij, dat het afgele- 

 verde wellicht beter had kunnen zijn afgewerkt, maar het was, zegt hij, 

 stevig en beantwoordde volkomen aan het doel. Of physische instru- 

 menten in die dagen beter konden worden afgewerkt, laat ik, ofschoon 

 genegen voor musschenbroek partij te kiezen , ter zijde ; maar dat 

 musschenbroek's instrumenten stevig waren , kan ik getuigen , daar ze 

 nu nog even goed te gebruiken zijn als toen 's gravesande ze, ander- 

 halve eeuw geleden , in handen kreeg , en dat zij aan het doel beant- 

 woordden blijkt daaruit , dat in het Leidsche Kabinet de meesten door 

 geene andere van nieuwere constructie zijn vervangen. 



Men denke echter niet dat de instrumenten van 's gravesanoe cCun 

 premier jet zijn. Vergelijkt men de afbeeldingen, die in de verschillende 

 uitgaven der Elementa^ voorkomen , onderling , dan ontwaart men dat 

 's GRAVESANDE die instrumenten voortdurend is blyven verbeteren, zoo- 

 dat men van zijne verzameling van instrumenten kan zeggen, dat zij 

 meer dan eens is hernieuwd. 



Zelden is een auteur bij het schrijven van een boek aan het éénmaal 

 ontworpen schrijfplan zoo getrouw gebleven als 's gravesande. Hij houdt 

 zich aan het besluit, dat er in zijn leerboek niets hypothetisch zal voor- 

 komen , zoo stipt , dat hij , in weerwil van zijn eerbied voor newton , 

 van diens verklaring van de kleurverschijnselen by dunne platen met 

 geen enkel woord gewaagt. De vices facilioris refiexionis et facilioris trans- 

 missionis worden niet ééns genoemd ; maar , wat erger is , de wetten 

 van HUYGENS omtrent de dubbele straalbreking worden, omdat zij op 

 eene hypothese rustten , evenmin vermeld, 's Gravesande had onder- 

 tusschen, even als wollaston zulks later gedaan heeft, zich kunnen 

 overtuigen, dat die wetten geene louter theoretische wetten waren, 

 en dat zg , onafhankelijk van eenige onderstelling omtrent de natuur 

 van het licht, als volkomen juist te beschouwen zijn. Slechts ééne enkele 

 maal is 's gravesande ontrouw aan zijn beginsel , en men kan niet 

 zeggen dat het geluk hem dan bizonder dient. Immers hij leidt de wetten 

 omtrent de enkele straalbreking af uit eene hypothese, die later geble- 

 ken is valsch te zijn. 



Wij hebben gezegd dat 's gravesande in zijn leerboek geene mathe- 

 matische betoogen had opgenomen. Hij schijnt echter later te hebben 

 begrepen , dat zijne Elementa zonder die betogen toch bezwaarlyk als 

 eene inleiding tot de werken van newton , zooals de titel luidde , kon- 



