78 LEVENSSCHETS VAN WILLEM JACOB 's GRA.VESANDE. 



voor, die uit andere schrijvers zijn overgenomen; beproef of gij zooda- 

 nige plaatsen bij 's geavesande kunt aanwijzen? Wel een bewijs dat zijn 

 boek een nieuw tijdperk in het onderwijs der experimenteele physica 

 heeft geopend. — Ondertusscheu wil ik gaarne erkennen dat de tijd voor 

 leerboeken in den trant der Elementa voorby is. In hoeveel gevallen toch 

 komt men met een kort mathematisch betoog veel verder dan door 

 een grooten omhaal van proeven? Wij hebben, helaas, niet meer uit- 

 sluitend naar den weg te vragen, waarop het minst aantal moeilijk- 

 heden voorkomen, wij weten maar te zeer dat wij den kortsten heb- 

 ben in te slaan. 



Het is klaarblijkelijk dat een boek , waarin de Philosophia Naturalis 

 van vroeger in zoo geheel nieuwe vormen te voorschijn trad , den schrij- 

 ver spoedig eene groote bekendheid moest doen erlangen ; en inderdaad, er 

 is een tijd geweest waarin 's gravesande de meest bekende natuurkun- 

 dige van Europa was. De brieven van voltaire onder anderen , die het- 

 geen er in de fransche litterarische kringen van dien tijd omging, zoo 

 levendig teruggeven, leveren er meer dan één bewijs van. Zoo voltaire 

 zelf, op het einde van 1736, na, uit vrees van wegons de uitgave 

 van den Mondain te worden vervolgd, zijne schuilplaats bij de markiezin 

 DU CHATELET, te Cirey in Champagne, verlaten te hebben, besloot naar 

 Holland de wijk te nemen, was het hoofdzakelijk , omdat hij er 's grave- 

 SANDE zou kunnen ontmoeten, in wien hij den man meende te zullen vin- 

 den, die hem het best omtrent zijn Elements de la philosophie de Newton , 

 die hij voornemens was uit te geven , van raad zou kunnen dienen. Wij 

 weten dat voltaire toen eenige weken in ons land heeft vertoefd, grooten- 

 deels te Leiden , waar hij trouw de lessen van 's gravesande heeft bij- 

 gewoond. ^ 



Al mogen wij aannemen dat 's gravesande het door hem te geven 

 onderwijs als zijne hoofdtaak heeft beschouwd , zoo zoude men hem 

 echter onrecht doen, door te gelooven, dat hij ook niet in het belang 

 der wetenschap werkzaam was en' dat de door hem in de Elementa 

 beschreven werktuigen slechts tot coUegieproeven konden dienen. Men 



' Hoe gaarne zouden wij iets naders weten van den indruk, dien voltaire op de def- 

 tige Leidsche professoren van dien tijd gemaakt heeft ! Van allamand vernemen wij alleen 

 dat 's gravesande ^admirait la facilité avec laquelle Mr. DB voltaire exprimait des 

 choses qui ne semhlent guères susceptibles des ornemens du langage'^ Toen allamand 

 dit schreef, in 1774, was voltaire nog in leven, en hij heeft klaarblijkelijk niets wil- 

 len zeggen, dat voor dezen onaangenaam zou zijn aan te hooren. 



