LEVENSSCHETS VAN WILLEM JACOB 's GRAVESANDE. 79 



denke slechts, wat het tweede punt betreft, onder anderen aan de door 

 hem verbeterde dubbele kraanluchtpomp met den vernuftig uitgedach- 

 ten toestel voor de automatische beweging der kranen , inzonderheid 

 aan zgn door een uurwerk bewogen heliostaat , ^ waardoor , voor het 

 eerst, de richting der zonnestralen onafhankelijk werd gemaakt van de 

 verplaatsing der zon aan den hemel , eene vinding van zoo groot be- 

 lang , dat zij alleen den naam van 's gravesande zoo lang als de weten- 

 schap zelve zal doen voortleven. Doch ook met meer dan één onder- 

 zoek, voor de zuivere wetenschap van het hoogste belang, heeft 

 's gravesande zich bezig gehouden. Zoo heeft hij de physische wetten , 

 waaraan gespannen snaren en veerkrachtige lichamen in 't algemeen 

 gehoorzamen , langs proefondervindelijken weg met eene nauwkeurigheid 

 nagegaan, die vóór dien tijd niet was geëvenaard, zoodat dan nog, op den 

 huldigen dag, die proeven in alle leerboeken over de natuurkunde worden 

 vermeld, 's Gravesande is ook zeer betrokken geweest in den strijd omtrent 

 de vraag , hoe mende kracht die in een lichaam, dat in beweging is, geacht 

 werd te huisvesten, moest meten. Dat die kracht evenredig moest zijn 

 aan de massa van het lichaam, was een punt, waaromtrent allen het eens 

 waren; doch hoe was het gesteld met de snelheid? Was de kracht 

 eenvoudig evenredig aan de eerste of was zij evenredig aan de tweede 

 macht dier snelheid, met andere woorden, moest de hoeveelheid van 

 beweging of moest de zoogenaamde levende kracht van het lichaam tot 

 maat dier kracht worden genomen ? üit hetgeen huygens , echter zon- 

 der zich in de vraag zelve te verdiepen , geleerd had , vloeide voort dat 

 de kracht evenredig zou zijn aan het vierkant der snelheid. Hij nam 

 toch tot maat de verticale hoogte waartoe het lichaam onder don in- 

 vloed van de snelheid, die het bezit, kan stijgen, en die hoogte was, 

 dit werd algemeen erkend, evenredig aan het vierkant dier snelheid. 

 De vraag, waaraan huygens geen opzettelijk onderzoek had gewijd, 

 was later door leibnitz opgevat , en deze had niet geaarzeld uit te spre- 

 ken, dat men werkelijk de massa vermenigvuldigd met het vierkant 

 der snelheid, tot maat der bewuste kracht moest nemen. Newton had, 

 maar ook zonder in de vraag dieper in te gaan , het in zijn tijd gang- 



* Onder meer andere toestellen van 's gravesande is ook zijn oorspronkelijke heliostaat 

 door mij gezonden naar de historische tentoonstelling, twee jaren geleden, in het Ken- 

 sington-Museum gehouden. Men heeft er te Londen voor dit Museum een facsimile van 

 vervaardigd. 



