84 LEVENSSCHETS VAN WILLEM JACOB 's GRAVESANDE, 



beweerde dat het een perpetuum mobile was, overgeheld heeft tot het 

 gevoelen, dat deze orffyeeus werkelijk het groote vraagstuk had op- 

 gelost, 's Gravesande heeft de zaak zelfs van zooveel belang ge- 

 acht , dat hij haar ter kennis van newton heeft gebracht in een brief, 

 afgedrukt in den Mercure Historique et Poliiique (September-nummer van 

 1721). Eeeds ten tijde van 's gravesande geloofde schier geen wis- of 

 natuurkundige meer aan de mogelijkheid van het perpetuum mobile. Tegen- 

 spraak kon dus op den brief aan newton niet uitblijven , en die tegen- 

 spraak heeft 's GRAVESANDE getracht te weerleggen in de Eemarques tou- 

 chant Ie mouvement perpe'tuel, door allamand in de Oeuvres philosophiques 

 et mathématiques opgenomen. Ik erken het gaarne: les écrits doivent etre 

 jugés d'api'es leur date , maar in de Eemarques stuit men op dwalingen , 

 die niet alleen uit de achterlijkheid der wetenschap zijn te verklaren. 

 Wij hebben uit het leven van 's gravesande nog eene bizonderheid te 

 vermelden , die , ofschoon van geheel anderen aard , evenzeer bevreemding 

 moet verwekken. Wij hebben gezien dat 'sgravesande, behalve Physica, nog 

 Astronomie en Mathesis had te doceeren en men zou denken, dat het, zelfs 

 in die tgden, zwaar moest vallen eene taak van zooveel uitgebreidheid 

 naar eisch te vervullen. Ondertusschen zien wij 's gravesande, eenige 

 jaren vóór zijn dood, in 1734, nog daarenboven het onderwijs vaneen 

 belangrijk deel der Bespiegelende Wijsbegeerte op zich nemen. Aan Cu- 

 ratoren was het wenschelijk voorgekomen * "eenige gedeeltens der Phi- 

 losophie" zooals hunne notulen luiden, "welke in minder estime ge- 

 raekt waeren weder te doen floreren ," en zij besloten daarom de "tituls'» 

 van wittichius, professor in de Philosophie en Ethica en van 's grave- 

 sande, die nog professor in de Astronomie en Mathesis heette, alsmede 

 "deselver departementen te egaliseren ende dienvolgende deselve aen 

 te vullen tot professoren totius Philosophiae." Daar nu , tengevolge van 

 dit besluit , 's gravesande collegie over Logica en Metaphysica is gaan 

 geven, terwijl wittichius zich met een gedeelte van het onderwijs in 

 de wiskunde belastte, moeten wij aannemen dat Curatoren de Bespie- 

 gelende Wijsbegeerte gaarne in handen van 's gravesande zagen. Het 

 spreekt van zelf dat deze te voren in de zaak gekend was. Dus rijst 

 de vraag: wat kan 's gravesande bewogen hebben in die schikking 

 te treden? Hij werd wel tevens ontlast van het onderwijs in de "Ne- 

 derduytsche doctrine van de Civile & Militaire Bouwkunden," dat 



' Notulen van 12 Juli en 9 Augustus 1734. 



