112 ONTDEKKING VAN TWEE PLANETEN 



Ware de zon , nit de aarde gezien , een enkel punt , of althans een 

 zeer klein lichaam , en de planeet evenzoo , dan zon de aarde , tijdens 

 eene zoogenaamde onderste conjunctie , volkomen juist in de knoopen- 

 lijn moeten staan, om de planeet op de zon geprojecteerd te zien. Maar 

 nu de zon een tamelijk aanzienlijken schijnbaren straal heeft, nl. van 

 16 minuten, nu bestaat hieromtrent eenige meerdere speling, en kan 

 eene binnenplaneet , van de aarde uit, ook op de zon geprojecteerd 

 gezien worden, al bevindt zich de aarde bij de onderste conjunctie der 

 planeet niet juist in de knoopenlijn; maar het spreekt wel van zelf dat 

 de planeet zich dan niet over het middelpunt der zon schijnt te bewe- 

 gen, maar ten noorden of ten zuiden van het middelpunt eene koorde 

 beschrijft. De ruimte van tijd, — vóór en na den doorgang der aarde 

 door de knoopenlyn, — waarin een overgang zichtbaar is, is bij 

 gelijke helling der loopbaan, grooter, naarmate de planeet dichter bij 

 de zon is; en daarom meende leverrier de mogelijkheid te kunnen 

 aannemen, dat de volgende voorbijgangen tot ééne en dezelfde planeet 

 behoorden : 



jNTo. Waarnemer. Plaats. Datum. 



1. FRiTSCH Quedlinburg 10 October 1802. 



2. STARK Augsburg 9 October 1819. 



3. de cuppis Rome 2 October 1839. 



4. SIDEBOTHAM Manchester? 12 Maart 1849. 



5. LESCARBAULT Ogèrcs 26 Maart 1859. 



6. LUMMis Manchester 20 Maart 1862. 



Wanneer nu de planeet , waarvan sprake is , niet in een cirkel , maar 

 in eene ellips om de zon loopt, (altijd met dien verstande , dat de zon 

 een der brandpunten dier ellips inneemt), dan wordt de geheele omloops- 

 tijd ook in het algemeen niet door de beide doorgangen door den klim- 

 menden en een dalenden knoop in twee gelijke deelen gedeeld; dit heeft 

 alleen dan plaats, als de knoopenlijn samenvalt met de groote as. 

 Had men nu, bij het onderzoek of de waargenomene overgangen tot 

 ééne en dezelfde planeet behooren, alleen te doen met overgangen, in 

 dezelfde maand waargenomen, dan zou hierop niet behoeven gelet te 

 worden : men zou alleen maar te onderzoeken hebben of er eene pe- 

 riode bestond , die een evenmatig deel was van de tijdsruimte tusschen 

 de eerste en de tweede, de tweede en de derde waarneming , enz. ; maar 

 nu er October- en Maart-overgangen zijn, mag het niet buiten rekening 



