BINNEN DE LOOPBAAN VAN MERCURTUS. 121 



voorbijgang over de zon zon moeten vertoonen , hetgeen niet aan te 

 .nemen is, daar het de opmerkzaamheid der waarnemers onmogelyk had 

 kunnen ontgaan. 



Ik geloof, dat er nog twee opmerkingen ten dezen opzichte te 

 maken zijn. In de eerste plaats heeft lescarbault zoo nauwkeurig tijd 

 en plaats van in- en uitgang zijner planeet aangegeven, dat het niet 

 aangaat, die waarnemingen geheel te verwerpen. Van hare realiteit 

 was LEVERRIER , die een onderzoek in loco heeft ingesteld , overtuigd. 

 Nu gaf de waarneming van lescarbault eene helling der loopbaan 

 op de ekliptika van 12°, en de gevondene waarde van 4o 4' wijkt hier 

 te veel van af. Zoo als ik in het vorige opstel zeide, de Ie planeet 

 van WATSON is te veel noordelijk , om de planeet van lescarbault te 

 kunnen zijn. 



Eene tweede opmerking betreft den grondslag der geheele berekening. 

 Men moet noodzakelijk tot de origineele verhalen opklimmen, die de 

 waarnemers zelve gegeven hebben. Wat zegt nu fritsch aangaande zijne 

 waarneming van den lOden October 1802? Men vindt het op blz. 183 

 van het Berl. Astr. Jahrhuch voor 1806. Schrijvende aan den uitgever 

 van het jaarboek , den sterrekundige bode te Berlijn , zegt fritsch : 



"Uw denkbeeld dat de heer dangos slechts een meteoor waargeno- 

 men heeft {Berl. Jahrh. 1801, p. 229) vind ik zeer waarschijnlijk, ik 

 geloof dat het met mijne zoo snel voorbijgegane zonnevlekken even zoo 

 gesteld kan zijn. Den lOden October (1802) was ik op het punt, weder 

 zulk eene waarneming te doen. De hemel was eenigszins ongunstig. 

 Eene kleine ronde vlek vertoonde zich op de zon, en toen ik haar met 

 meerdere andere in rechte opklimming vergeleken had , en dit na 3 mi- 

 nuten wilde herhalen , had zij zich reeds 2 minuten in rechte opklim- 

 ming vooruitbewogen. De toenemende wolken lieten mij nauwelijks toe 

 deze waarneming te eindigen; toen ik vier uur later bij weer helder 

 gewordene lucht de zon weder beschouwde , was de vlek niet meer voor- 

 handen. Over het algemeen heb ik sedert kort over het snelle verdwij- 

 nen en ontstaan van geheele rijen vlekken weder eenige belangryke 

 bijzonderheden opgemerkt. Vreemd is het dat sommige vlekken een iets 

 verder inschuiven of een iets verder uitschuiven der oogbuis vorderen. 

 Ik hoop nog veel belangrijks in dit opzicht te bemerken, daar ik da- 

 gelijks, wanneer het helder is, en zoo mogelijk dicht bij den middag, 

 de zon waarneem." 



Het blykt hieruit dat fritsch zijne waarneming vermeldt, terwijl 



