332 EHEENBERG. 



protoplasma zonder bepaalden vorm der foraminiferen en der polycys- 

 tinen, schalen voort van zulk een verschillenden en evenwel zoo gere- 

 gelden vorm ? Waarom is het verschil dier vormen , hoe groot men het 

 ook stelt , in plaats van geheel onordelijk te zijn , zooals de theorie het 

 zou willen , evenwel voldoende begrensd , zoodat men , ten minste in 

 deze diergroepen , volkomen gekarakteriseerde geslachten kan erkennen , 

 zonder dat het mogelijk is, om de vorming dezer typen te verklaren, 

 de werking in te roepen van een enkele der tot heden bekende wetten 

 die de doode stof beheerschen? Zou men aannemen dat elk kleutertje 

 van protoplasma een soort van persoonlijkheid bezit , dat het zijn eigene 

 bijzondere manier heeft om op de uitwendige wereld te reageeren, dat 

 het een kleine afzonderlijke wereld is , die zijn eigene bijzondere wetten 

 heeft? Maar waar heeft het die persoonlijkheid verkregen? Hoe, als 

 alle levende wezens voortkomen uit een eenig protoplasma, zooals men 

 wil beweren , heeft dat protoplasma , terwijl het zijn fondamentale eigen- 

 schappen behield, echter zulk een veranderlijkheid kunnen verkrijgen? 

 Zal men antwoorden dat de organische verbindingen, meer samenge- 

 steld dan alle anderen, ook bewegelijker zijn, dat het gebouwen zijn 

 waarvan raen één voor één alle steenen kan verwisselen , zonder hunne 

 algemeene lijnen te wijzigen ? Maar wat wordt er dan , te midden van 

 dien chaos , van de grondwetten der scheikunde , die evenwel toegepast 

 moeten worden? 



Dat zijn de gewichtige vragen die noodzakelyk oprijzen in den geest van 

 wie aandachtig de gronden van de leer der transformisten onderzoekt. Doch 

 men bewere niet dat zij onoplosbaar zijn : de hoogleeraar harting heeft 

 aangetoond dat de tegenwoordigheid van eiwitachtige stoffen , in ver- 

 schillende verhoudingen vermengd , den vorm doet verschillen van kalk- 

 concrementen , die zich in eene oplossing kunnen afzetten. Misschien is 

 daardoor een weg aangewezen , dien men met voordeel zou kunnen vol- 

 gen , en die leiden zou tot de verklaring van sommige vormen van 

 spiculae of van het geraamte van protoplasma-dieren , zooals van de 

 Rhizopoden. 



Niettemin blijft er nog veel te doen , hoewel men bekennen moet 

 dat het vraagstuk aanmerkelijk begrensd is geworden. Het staat thans 

 klaar en duidelijk voor ons, dank zij de onderzoekingen van ehren- 

 BERG en van hen voor wie hij den weg heeft gebaand. Men vraagt 

 nu niet meer of duidelijk bepaalde wezens zich spontaan kunnen vor- 

 men , maar men vraagt of het protoplasma zich al of niet kan vormen 



