356 BE ONTWIKKELING DER MECHANISCHE WARMTETHEOÉTE 



theorie van democritus en epicurus verder uit ; ook worden de tot nu 

 toe gebrekkige hulpmiddelen en werktuigen allengs verbeterd ; de arbeid 

 van groote denkers wordt vereenigd met die van uitstekende experi- 

 mentatoren, en in de 18e en 19e eeuw wordt een tal van hypothesen 

 geplaatst in den rang van theorieën. 



Mochten dan ook eerst in onzen tijd verschillende natuurkundige 

 waarheden aan 't licht gebracht en onomstootelijk bevestigd zijn , men ver- 

 gete niet dat vele van die waarheden reeds in overoude tijden zijn uitge- 

 sproken , doordat menig helder denker reeds , om zoo te spreken , een voor- 

 gevoel had van 't geen hij niet direkt kon bewijzen. Ook de dichterlijke 

 phantasie heeft haar aandeel in de natuurkundige wetenschap ; zij kan het 

 oog van den wetenschappelijken onderzoeker op menig punt richten , dat 

 hem wellicht verborgen zou zijn gebleven , en op deze wijze medewerken 

 tot het vinden der waarheid '. Het denkbeeld van gemis aan overeen- 

 stemming, aan verband, aan éénheid, kan noch de dichter, noch de 

 natuur beoefenaar verdragen , en beiden streven zij , ieder op hunne 

 wijze , om het tegenovergestelde daarvoor in de plaats te stellen. Ook 

 valt het gemakkelijk te begrijpen dat de dichterlijke phantaisie en de 

 uitkomsten der natuurwetenschappelijke onderzoekingen dikwijls in over- 

 eenstemming moeten zijn , wanneer men overtuigd is dat bijna elke 

 natuurkundige waarheid een onmiskenbaar gehalte aan poëtische waarde 

 bevat. 



Zoo heeft de hypothese van copernicüs haar aanzijn grootendeels te 

 danken aan de dichterlijke beschouwingen van een oud Grrieksch wijs- 

 geer. Copernicüs bekent zelf in zijne beroemde verhandeling over de 

 omwenteling der hemellichamen, dat hij op het denkbeeld van de be- 

 weging der aarde om de zon niet direkt door waarneming of analyse 

 gebracht is, maar wel door het gevoel van gebrek aan symmetrie in 

 het stelsel van ptolemaeus. De gedachte tot de omverwerping van het 

 stelsel van ptolemaeus werd copernicüs het eerst ingegeven door phi- 

 LOLAOS, een leerling van pythagoras. Deze wijsgeer beschouwde sym- 

 metrie en eenvoud als onafscheidelijk en als 't eigenlijke karakter van 

 de natuur. Het spreekt nu van zelf dat voor philolaos de beweging 

 der aarde slechts een bloot vermoeden was. Ofschoon dan ook de waar- 

 neming van het verschynsel der aberratie in 1728 eerst het grondige 



Zie "Weteu8cha|i eti Geloof', door Prof. p. harting 



