EN HAAB INVLOED OP DE BESCHOUWING DER NATUUR. 357 



bewijs voor de waarheid van het Oopernicaansche stelsel moest leveren , 

 mogen wij toch het groote aandeel, dat de dichterlyke beschouwing 

 aan deze theorie had, geenszins over 't hoofd zien. 



Ik meende 't een en ander, wat ik in bovenstaande regelen mee- 

 deelde , te moeten laten voorafgaan , om aan te toonen dat de meeste 

 natuurkundige theorieën niet geheel als de vruchten zijn te beschouwen 

 van de nauwgezette waarnemingen en juiste berekeningen van de na- 

 tuurkundigen van den laatsten tijd, maar dat inderdaad een meer ver- 

 heven karakter en tegelijkertijd een meer eenvoudig en natuurlijk 

 beginsel daaraan ten grondslag liggen. Dat de oorspronkelijke denk- 

 beelden over de natuur werkingen zich niet geleidelijk konden ontwik- 

 kelen, is alleen te wijten aan de tgdsomstandigheden ; de geschiedenis 

 bewijst dit volkomen. Menige thans eerst algemeen erkende waarheid 

 vinden wij reeds, al is 't dan ook niet altijd volledig, in overouden 

 tijd door diegenen verkondigd, die zich verdiepten in de beschouwing 

 der natuur en aan hunne phantasie den vrijen teugel vierden. Want 

 het streven van den met gezond verstand begaafden mensch is en was 

 steeds : te willen begrijpen. De zucht om de oorzaak en het verband der 

 verschijnselen te willen verklaren is niet alleen een karaktertrek van 

 onze eeuw, maar zij heeft ten allen tijde bestaan. Dat verlangen 

 om den zoekenden geest te bevredigen , is echter voor een tijdlang 

 onderdrukt geworden ; het voor altijd te onderdrukken was niet moge- 

 lijk, want waar het kunstmatige en het gedwongene in strijd zijn met 

 het natuurlijke , moet het laatste toch eindelijk de overwinning behalen 

 De schoonste uitkomsten , de belangrijkste ontdekkingen , de verhevenste 

 beschouwingen zijn inderdaad de schatten te noemen , die ten slotte 

 door den aanhoudenden arbeid van den menschelijken geest uit de 

 duisternis zijn te voorschijn gehaald, en onder die kostbaarheden prijkt , 

 als een schitterende diamant, de mechanische wa r m te-theo ri e. 



Door de mechanische warmte-theorie wordt in de eerste plaats het 

 wezen der warmte verklaard. De lezer vatte het woord warmte hier in 

 den juisten zin op. Dit woord wordt toch gewoonlijk in tweeërlei be- 

 teekenis gebruikt , en wel Ie om datgene aan te duiden wat wij verstaan 

 door temperatuur, en 2« in den zin van stralende warmte. Om de be- 

 teekenis van het woord temperatuur duidelijk te maken , kunnen wij 

 ons voorstellen dat twee verschillende lichamen met elkaar in jumra- 



