EN HAAR INVLOED OP DE BESCHOUWING DEK, NATUUR. 359 



vau EouoAULï, FRESNEL eii andere groote natuurkundigen gebleken is 

 boven alle bedenking verheven te zijn. 



Zooals men dan eertijds op twee verschillende wijzen de oorzaak van 

 het licht trachtte te verklaren, namelijk door het licht te beschouwen , 

 Ie als stof, en 2e als een toestand van de stof, als beweging — zoo 

 bestonden ook nog in onze eeuw twee dergelijke verschillende meeningeu 

 omtrent het wezen der warmte. Sommigen verklaarden de warmte als 

 een stof, welke verklarings wijze men de materieele theorie noemt ; anderen 

 daarentegen beschouwden de warmte als een bewegiugstoestand der 

 stof, en waren dus voorstanders van de df^wawj/sc/«e of mec^amscAe theorie. 

 De aanhangers der materieele theorie namen aan , dat een lichaam bij 

 het warmer worden een zekere hoeveelheid warmtestof in zich opnam, 

 welke stof bij het bekoelen weer werd afgestaan; natuurlijk werd die 

 stof niet alleen als onzichtbaar , maar ook als onweegbaar beschouw d , 

 want het was een bekend feit dat een lichaam even zwaar blijft, als 

 het van lager tot hooger temperatuur verhit wordt. Daar verder bekend 

 was , dat , wanneer een lichaam sterk wordt samengedrukt , daarbij 

 warmte ontwikkeld wordt, zoo werd dit op deze wijze verklaard dat 

 de warmtestof, die het lichaam oorspronkelijk in zijne poriën verborg , 

 nu iu de tengevolge van de samendrukking kleiner geworden poriën 

 niet meer kon bewaard blijven , maar genoodzaakt was gedeeltelijk te 

 voorschijn te komen. 



Men gevoelt reeds dadelijk al 't gedwongene dat iu een dergelijke 

 verklaring is gelegen ; zij doet ons onwillekeurig denken aan de oude 

 phlogiston- theorie , die de aanwezigheid van een brandbare vloeistof 

 veronderstelde, waardoor men alle verbrandingsverschijnselen trachtte 

 te verklaren , totdat eindelgk lavoisier voor goed een einde maakte 

 aan deze onhoudbare begrippen, en het wezen van het verbrandings- 

 proces grondig eu duidelijk verklaarde. 



Het denkbeeld dat warmte beweging zou zijn, mag waarschijnlijk 

 wat meer nadenken en minder oppervlakkigheid vereischen dan de 

 materieele beschouwing , toch vindt men er de gedwongenheid van de 

 materieele theorie niet in terug ; integendeel , do mechanische theorie 

 draagt reeds bij de eerste kennismaking den stempel van een natuurlijk 

 karakter. Vandaar dan ook dat deze beschouwing reeds bij enkele uatuur- 

 philosofen van vroegeren t^'d wordt aangetroffen. Zoo vinden wij door 

 den reeds bovengonoemden baco van verulam een duidelijke meening 

 omtrent het wezen der warmte uitgesproken. In zijn bekend werk: 



