360 DE ONTWIKKELING DEK MECHANISCHE WAKMTETHEORIE 



Novum organum scientiarum , dat iu 1620 te Londen verscheen , verklaart 

 hij zich bepaaldelijk een voorstander der mechanische theorie. Hij zegt 

 daarin onder anderen : "Als wij zeggen dat beweging de oorzaak is van 

 "warmte, dan willen wij daarmee niet zeggen dat warmte het gevolg 

 "is van beweging of dat zij beweging opwekt (hoewel dit soms plaats 

 "heeft) , maar dat ivar'mte zelf niets anders dan beweging zs." Een van 

 BACo's volgelingen , de beroemde locke , drukt dit nog duidelijker uit : 

 "De warmte," zegt hg, "is een zeer levendige beweging van de kleinste , 

 "onzichtbare deeltjes van een lichaam, welke beweging bij ons de ge- 

 "waarwording opwekt, volgens welke wij het voorwerp warm noemen. 

 '^Wat dus bij ons het gevoel van ivarmte opwekt, is in het voorwerp zelf 

 '■'■slechts beweging^ 



Ofschoon nu deze meeningen hoogstens gelijk stonden met vermoedens , 

 die wel een groote mate van waarschijnlgkheid bezaten , maar waar- 

 van de juistheid toch nog moest worden bewezen , mogen wij ons geens- 

 zins voorstellen dat zij alleen het uitvloeisel waren van een grillige 

 phantasie. Die meeningen waren voornamelijk gegrond op de ervaring, 

 dat tusschen warmte en beweging een zeer nauw verband bestaat. Reeds 

 ARisïOTELES vestigde de opmerkzaamheid op het feit dat een pijl, met 

 groote snelheid de lucht doorklievend, door de wrijving, die hy in de 

 lucht ondervindt, verwarmd wordt; algemeen bekend is het dat de 

 ruwste volkstammen zich vuur verschaffen door het tegen elkaar schu- 

 ren van stukken droog hout. Wij mogen dus wel aannemen dat reeds 

 eeuwen lang iedereen wel zal geweten hebben dat door wrijving en 

 botsing van lichamen warmte werd opgewekt ; maar terwijl de on- 

 nadenkende mensch , aan dergelgke vaak voorkomende verschijnselen 

 gewoon geraakt, zich in den regel niet de moeite geeft om eenigs- 

 zins dieper in 't wezen van het verschijnsel door te dringen en zich 

 dikwijls uitsluitend bepaalt bij het in praktijk brengen van de zaak 

 zelve — men denke slechts aan de vroeger algemeen gebruikelijke wijze 

 van vuurmaken door het slaan van een stuk staal tegen den zooge- 

 naamden vuursteen , welke methode ook bij de oude vuurwapenen werd 

 toegepast; — zijn voor den natuurbeoefenaar dergelijke verschijnselen 

 van het hoogste belang en geven aan zgn geest nieuwe stof tot over- 

 denking. Zoo kunnen de kleinste werkingen in de natuur, die door den 

 ongeoefende of onoplettende gewoonlgk voorbij worden gezien, als zij door 

 den natuurkundige worden bestudeerd , vaak aanleiding geven tot verhe- 

 vene beschouwingen en tot het ontdekken van nog verborgene waarheden. 



