362 DE ONTWIKKELING DEK MECHANISCHE WARMTETHEORIE 



onderzoekiugen van mellüni over stralende warmte , de volkomen over- 

 eenstemming tusschen licht en stralende warmte was bewezen , en ook 

 de voorstanders der materieele theorie zich genoodzaakt zagen in alle 

 geval de stralende warmte te beschonwen als een trillende beweging 

 van den ether, werd zelfs in 't jaar 1841 door müncke nog deze stel- 

 ling verdedigd: "Zooals wij een menigte werkingen in de lucht nit de 

 luchtbe weging en den luchtdruk, andere werkingen daarentegen, zoo- 

 als die van het geluid , uit hare golving verklaren — zoo zouden som- 

 mige warmteverschijnselen beschouwd kunnen worden als te ontstaan 

 uit een vermeerdering en een beweging der warmtestof, andere daar- 

 entegen uit een trillende beweging van die zelfde stof." ^ 



Zoo stonden dan twee geheel verschillende meeningen tegenover elkaar 

 op het gebied der wetenschap ; in den strijd , die onvermijdelijk was , 

 moest do overwinning der eene natuurlijk de geheele vernietiging der 

 andere ten gevolge hebben. Ook op wetenschappelijk gebied toch wordt 

 een strijd om het bestaan gestreden, waarin de zwakke voor den ster- 

 kere moet wijken. Geen krijgslisten baten hier ; met de edele wapenen 

 van de gezonde rede en van de overtuiging trekken de partijen tegen 

 elkaar te velde; het doel van dien strijd is geen kleingeestig eigenbe- 

 lang, maar de ijveraars voor de wetenschap beoogen alleen het belang, 

 de uitbreiding der wetenschap zelve. Daarom zal ieder, die de weten- 

 schap lief heeft, met belangstelling den loop van zulk een strijd vol- 

 gen en met spanning den uitslag te gemoet zien. 



Het was vooral in 't laatst der achttiende eeuw dat de aandacht werd 

 gevestigd op verschijnselen, die krachtig pleitten voor de mechanische 

 theorie. 



Graaf rumford, die zich ook door zijne onderzoekingen op natuur- 

 wetenschappelijk gebied een groeten naam heeft verworven , merkte , 

 by gelegenheid dat hij in het arsenaal te Munchen een kanon zag uit- 

 boreu, op, dat zoowel in het kanon zelf als in de fijne afgeschaafde 

 metaaldeeltjes gedurende het boren een groote hoeveelheid warmte werd 

 opgewekt. Dit bracht hem op het denkbeeld een werktuig samen te 

 stellen , waarmede het mogelijk zou zijn , alleen door wrijving een groote 

 hoeveelheid warmte voort te brengen. 



' Oehlees Phys. Woordenboek , bewerkt door muncke. 



