364 DE ONTWIKKELING DER MECHANISCHE WARMTETHEORIE 



brengen ; maar die tegenwerpingen verloren nagenoeg geheel hare kracht , 

 toen kort daarna de beroemde davv, naar aanleiding van verschillende 

 belangrijke proefnemingen, de uitspraak vanRUMFORD ondersteunde. Davy 

 wist onder anderen in een luchtledige ruimte , wier temperatuur voort- 

 durend op O" werd gehouden, ijs alleen door sterke wrijving in water 

 te veranderen. Daar nu bekend is dat voor het smelten van één kilo- 

 gram ijs ongeveer evenveel warmte noodig is als voor het verwarmen 

 van één kilo water van 0^ tot 80' C. , zoo rijst natuurlyk de vraag, 

 daar bij davy's proef geen warmte aan de omgeving kon ontleend wor- 

 den: als warmte stof is, waaraan wordt dan in dit geval die stof ont- 

 nomen? Hier werden de aanhangers der materieele theorie geducht in 

 't nauw gebracht ; hoogstens bleef hun nog de verklaring over , dat de 

 stof gedurende de bewerking ontstaan, uit niets zou zijn voortgebracht; 

 maar wie zou nog waarde hechten aan zulk een belachelijke beschouwing 

 die in strijd is met alles , wat de ervaring ons leert , en ten eenenmale 

 allen wetenschappelijken grond mist? 



De uitkomsten van davy's proeven waren beslissend. Het was bijna 

 onmogelijk zich die verschijnselen anders voor te stellen dan dat het 

 zichtbare arbeidsvermogen van beweging, in de wrijving verdwenen, 

 in een onzichtbaren vorm , in dien van warmte , was overgegaan. Davy 

 zegt dan ook: "De directe oorzaak der warmteverschijnselen is bewe- 

 ging , en de wetten van de voortplanting der warmte zijn juist dezelf- 

 den als die van de voortplanting der beweging," ' 



Mochten dan ook, na bovengenoemde ontdekkingen, de denkbeelden 

 omtrent het bestaan van een warmtestof ongerijmd genoemd worden, 

 toch was de overwinning der mechanische theorie eerst volkomen , 

 nadat in onze eeuw het beginsel van het behoud van arbeidsvermogen 

 in zijn geheelen omvang werd uitgeeprokeu , en bewezen werd niet 

 alleen ten opzichte der warmte-werkingen , maar ook met betrekking 

 tot alle genoegzaam bestudeerde natuurkundige verschijnselen. 



Het mag wellicht niet overbodig geacht worden , ten einde den lezer dui- 

 delijk voor te stellen wat eigenlijk door deze hoofdwet der natuurkunde 

 wordt uitgedrukt , hieromtrent eene korte toelichting te geven. 



Arbeidsvermogen , d. i. het vermogen om arbeid te verrichten , bezit 

 vooreerst elk lichaam dat in beweging is. Zoo heeft bijv. een bal , dien 

 wij over den grond doen voortrollen , het vermogen om een anderen 



f JSlemenia oj Chemical Fhilosophy. 1800. 



