366 DE ONTWIKKELING DER MECHANISCHE WARMTETHEOUIÈ 



weer ovorgaan in dat van beweging; de wetten van den val van 

 lichamen leeren ons dat een voorwerp met een zekere snelheid opge- 

 worpen, weer met die zelfde snelheid op den grond terugkomt; wan- 

 neer dus al het arbeidsvermogen van plaats is omgezet in dat van 

 beweging, zal de hoeveelheid van het laatste dus volkomen gelijk zijn 

 aan die , welke men aanvankelijk aan het lichaam meedeelde ; — er is 

 alzoo niets van het arbeidsvermogen verloren gegaan. 



Wanneer het gewicht van een uurwerk wordt opgetrokken , wanneer 

 de veer van een horloge wordt opgewonden, verricht men arbeid en 

 voorziet het gewicht en de veer van arbeidsvermogen van plaats; zoodra 

 het gewicht daalt en de veer zich ontspant, gaat dit arbeidsvermogen 

 van plaats over in dat van beweging, duidelijk zichtbaar in de bewe- 

 ging van de raderen en de wijzers van 't uurwerk. Deze twee vormen 

 van arbeidsvermogen worden in de natuur onophoudelijk in elkander 

 omgezet, en daarbij kan nooit de geringste hoeveelheid van dat arbeids- 

 vermogen als zoodanig worden vernietigd. 



In hoofdbeginsel vinden wij dat begrip reeds bij enkele natuurphi- 

 losofen van den ouden tijd terug; doch eerst in deze eeuw konden de 

 natuurkundigen aantoonen, dat niet alleen bij verschijnselen zooals de 

 hierboven aangehaalde , maar bij alle tot nu toe waargenomen en bekende 

 natuurwerkingen, bij alle verschillende vormen waarin arbeidsvermogen 

 kan optreden, de stelling: "geen arbeidsvermogen kan uit niets ont- 

 staan en geen arbeidsvermogen kan vernietigd worden" onbetwistbaar 

 waar is. 



Deze stelling werd in den uitgebreiden zin, waarin wij haar dan moeten 

 opvatten, in 1842 uitgesproken door een geniaal denker, namelijk door 

 MAYER, een geneesheer te Heilbronu. Uitgaande van de talrijke ver- 

 schijnselen, die zich zoowel in het dieren- en plantenleven als in de 

 anorganische natuur dagelijks voordoen , kwam mayer , na rijpe over- 

 weging en zorgvuldige beschouwing, tot het besluit dat al die ver- 

 schijnselen slechts verschillende uitingen en omzettingen zijn van een 

 zelfde kracht, en dat geen arbeid, in welken vorm ook, kon wor- 

 den verminderd of kon verdwijnen , zonder dat een even groote quanti- 

 teit arbeidsvermogen in een of anderen vorm daarvoor in de plaats treedt. 

 De verschillende vormen en gedaanten, waarin de kracht zich openbaart 

 en de voorwaarden, waaronder die omzettingen kunnen plaats grijpen, 

 op te sporen moet, zegt hij, het doel der natuurkunde zijn ; want even- 

 min als stof \nt niets voortgebracht of verdelgd kan worden , zoo ligt 



