EK HAAR INVLOED OP l>E BESÓHOUWING DER NATÜUIl. 367 



ook hc't voortbrengen of vernietigen van een kracht buiten het bereik 

 van het denken en werken van den meusch. Niet alleen ten opzichte 

 van mechanischen arbeid en warmte, maar ook met betrekking tot 

 alle chemische en physische verschijnselen beschouwde hij dus elke 

 werking als het gevolg van een of van meerdere voorafgegane wer- 

 kingen , den opgeleverden arbeid steeds aequivalent met den verrichten. 

 In verschillende belangrijke geschriften heeft mayer zijne beschouwingen 

 ontwikkeld, en in die allen vindt men steeds die ééne hoofdgedachte 

 terug : Ex nihilo nil fit. Nü fit ad nihüum. 



Ook hij beschouwde de warmte als een vorm van beweging , die steeds 

 optreedt waar de levende kracht bij schokken of wrijving verdwijnt. 

 Het denkbeeld van warmtestof, van elektrische vloeistof enz. is vol- 

 gens hem ongerijmd; met betrekking tot die zoogenaamde onweegbare 

 stoffen spreekt hij zgne meening aldus uit (ik laat de plaats liefst onver- 

 taald volgen): "Wohl fühlen wir, dass wir mit den eingewürzeltsten , 

 ''durch grosse Autoritaten kanonisirten Hypothesen in den Kampf 

 "gehen, dass wir mit den Imponderabilien die letzten Reste der Götter 

 "Griechenlands aus der Naturlehre verbannen wollen; aber wir wissen 

 "auch, dass die Natur in ihrer einfacheu Wahrheit grösser und herr- 

 •'licher ist, als jedes Gebild von Menschenhand und als alle Illusionen 

 "des erschaffenen Geistes."' 



Later werd door helmholtz in Duitschland , door séguin in Frank- 

 rijk , door grove in Engeland, het beginsel, door mayer uitgesproken , 

 nog verder uitgebreid en ontwikkeld. 



Dit beginsel was weer een van die grootsche gedachten , wier juist- 

 heid door het experiment nader moest worden bevestigd. Aan den 

 grooten experimentator joule komt in de eerste plaats de verdien- 

 ste toe, een juist bewijs voor de stelling van mayer gegeven te 

 hebben. 



In een reeks van uitnemende proeven, genomen in de jaren 1843 — 49 

 waaronder vooral de aandacht verdienen : het verwarmen van water door 

 middel van de ronddraaiende beweging van een in het water geplaatste as , 

 die voorzien was van vleugels of schoepen ; voorts de verwarming van 

 kwikzilver door de wrijving van twee over elkaar schurende ijzeren pla- 

 ten; eindelijk het ontwikkelen van warmte door lucht samen te persen , 

 bepaalde joule met de meeste nauwkeurigheid de hoeveelheden warmte 



' Die organische Seioegung in ihrern Zusammenhauge mit dem Stujfaechuel. 1846. 



