372 DE ONTWIKKELING BEU MECHANISCHE WARMTETHEOKIE 



De meening dat de warmtebeweging zou bestaan in de beweging der 

 moleculen zelven is veel eenvoudiger en waarschijnlijker; zij is dan 

 ook door de meeste natuuronderzoekers uitgesproken en door natuur- 

 digen van lateren tijd , joule , clausius en krönig , verder ontwikkeld. 

 Reeds davy kwam tot de gevolgtrekking dat alle warmteverschijnselen 

 zich gemakkelijk laten verklaren, als men aanneemt dat in de licha- 

 men de moleculen steeds in beweging zyn; in het vaste lichaam bijv. 

 is het molecule wel aan een bepaalde plaats gebonden , maar het kan 

 toch steeds eene heen- en weêrgaande beweging ten opzichte van zijn 

 e ven wichtsstand bezitten, evenals een slinger die zich ten opzichte van 

 de vertikaal beweegt. In de gassen zouden de deeltjes zich geheel on- 

 af hankel^'k van elkaar bewegen , terwijl in de vloeistoffen die bewegings- 

 toestand het midden zou houden tusschen dien bij de vaste en dien 

 bij de gasvormige lichamen. 



Deze hypothese is voornamelijk door clausius verder ontwikkeld , en 

 daardoor heeft zij , zoo al geen bepaalde zekerheid , toch een hooge mate 

 van waarschijnlijkheid gekregen, ' Het stijgen in temperatuur van een 

 lichaam zou dan eenvoudig bestaan in het sueller worden, het dalen 

 in temperatuur in het langzamer worden van de beweging der mole- 

 culen. Zien wij dan het arbeidsvermogen van beweging van lichamen 

 bij den stoot of schok verdwijnen , dan zal de onzichtbare beweging 

 der moleculen daarvan het gevolg zijn. Op deze wijze krijgen wij een 

 zeer begrijpelijke voorstelling van de omzetting van beweging in warmte. 



Stellen wij ons bijv. voor een hollen kogel, gedeeltelijk gevuld met 

 hagelkorrels. Wanneer men dezen kogel bevestigt aan een koord en hem 

 snel in de rondte slingert, dan zullen de hagelkorrels, gedurende de 

 beweging van den kogel, ten opzichte van elkaar in rust blijven ; doch 

 zoodra de beweging gestuit wordt, doordat men den kogel bijv. tegen 

 een muur doet aanbonzen , hoort men op hetzelfde oogenblik de hagel- 

 korrels zich in den kogel door elkaar heen bewegen: waar de bewe- 

 ging der massa ophoudt , treedt de beweging der deeltjes op. Vervangt 

 men nu in zijn gedachten den kogel met de hagelkorrels door een 

 lichaam met zijne moleculen, dan kan men zich gemakkelijk een begrip 



' Voor verdere bizonderheden omtrent den invloed der mech. warrate-theorie op de ken- 

 nis der moleculen en hunne bewegingen, verwijs ik naar het opstel van Dr. Michaelis: 

 "Z)e kleinste hentandcleelen der lichamen en hunne bewegingen y' sooxkovaQXidiQm dien 

 vorigen jaargang van het Album d. Nat. Aflev. 6. 



