EN HAAR INVLOED OP DE BESCHOUWING DER NATUUR. 375 



verflauwen en uitdooven — hun arbeidsvermogen, als trillende bewe- 

 ging, zal niet vernietigd maar behouden zijn in de moleculaire bewe- 

 ging van die stoffen , welke door de licht- en warmtestralen zyn ge- 

 troffen. Geen voorwerp valt op de aarde , of wij vinden zijne beweging , 

 die na den val scheen vernietigd , in zijne meer of minder verhoogde 

 temperatuur terug. Wanneer de weldadige stilte op een hevigen storm 

 is gevolgd, kunnen wij in het verwarmde water, dat door den wind 

 in bewoging werd gebracht , nog gedeeltelijk de sporen van de lucht- 

 beweging aantreffen. 



In dezelfde mate gelden dergelijke beschouwingen voor de bewerk- 

 tuigde natuur. Wanneer men den mechanischeu arbeid en de bewegin- 

 gen door mensch of dier in een' zekeren tijd verricht, op eenige wijze 

 kon omzetten in warmte en daarbij voegde de dierlijke warmte in dien 

 zelfden tijd in het lichaam ontwikkeld, dan zou men daardoor een 

 warmtehoeveelheid krijgen, volkomen gelijk aan die , welke uit de chemi- 

 sche processen, die in dat tijdverloop hadden plaats gegrepen, moesten 

 voortvloeien. Wij weten nu maar al te goed , dat de voedingsstoffen voor 

 het lichaam zijn, wat de steenkolen zijn voor het stoomwerktuig. 



Zooals dus de verschillende vormen van arbeidsvermogen allen in 

 warmte worden omgezet , is ook omgekeerd de warmte weer de oorzaak 

 van alle beweging op aarde. Door de zon wordt alle leven en bewe- 

 ging op onze planeet opgewekt en onderhouden. Onze kunstmatige licht- 

 en warmtebronnen hebben het arbeidsvermogen , dat zij kunnen ople- 

 veren, alleen aan de zon te danken; de scheikundig werkzame stralen 

 van de zon hebben toch het koolzuur in de bladeren der planten ont- 

 leed , de zuurstof grootendeels verwijderd , en de koolstof doen assimi- 

 leeren; deze stralen hebben dus de koolstof onzer steenkolen en van andere 

 brandstoffen van arbeidsvermogen van plaats voorzien, dat later, na de 

 scheikundige verbinding met de zuurstof, dus na de verbranding , weer 

 als warmte te voorschijn komt. Terecht noemt men dan ook het arbeids- 

 vermogen der brandstoffen opgegaarde zonneiuarmte ; de steenkolenmij- 

 nen, de veenen, de bosschen, zijn de rijke voorraadschuren , waaruit de 

 mensch het arbeidsvermogen put, dat door de zon gedurende duizend- 

 tallen van jaren daarin is opgelegd. 



Door de zonnewarmte worden de stroomingen in den dampkring en 

 in het water opgewekt; zij doet bet water van den oceaan verdampen 

 en geeft aan dien damp een genoegzame kracht om zich ecu weg te 

 banen naar die hoogten , waar hij weer als water in vloeibareu of in 



