EN HAAR INVLOED OP DE BESCHOUWING DER NATUUR. 379 



handeling: üeber den zweiten Hauptsatz der meclianischen Warrne-theorie ^ 

 deze beschouwing uiteengezet ; den eindtoestand , naar welken de ver- 

 schillende vormen van beweging streven , noemt hij '■^entropie". 



Deze entropie zal haar maximum bereikt hebben , zoodra het arbeids- 

 vermogen van het heelal zich in den vorm van warmte regelmatig 

 over alle lichamen zal hebben verspreid: waar in de ruimte geen ver- 

 schil in temperatuur meer bestaat, kan geen beweging meer plaats 

 hebben; voor leven en beweging zal dan 't heelal ongeschikt zijn. ' 



Door enkele natuurkundigen als ranktne , mohr , ook door mayer , 

 is echter deze stelling weerlegd , voornamelijk op grond hiervan dat uit 

 de wetten der mechanische warmte-theorie wel een entropie voor een 

 eindig stelsel van lichamen, die wederkeerig op elkaar werken, zooals 

 bijv. voor ons zonnestelsel, kan voortvloeien, maar dat die stelling 

 daarom nog niet toepasselijk is voor 't oneindige heelal. 



Wanneer wij ons verder voorstellen dat een middenstof, de licht- of 

 warmte-ether , het gansche heelal vervult, dan zullen de hemellichamen, 

 die zich door de ruimte bewegen, door den weerstand welken die mid- 

 denstof aan hunne beweging biedt, noodzakelijk langzamerhand in hunne 

 beweging moeten belemmerd worden, aangezien een gedeelte van de 

 beweging dier lichamen door de wrijving steeds in warmte overgaat 

 en dit gedeelte dus als beweging der massa verloren is. Maar niet alleen 

 de voortgaande beweging in de ruimte, ook de rotatiebeweging van 

 een hemellichaam om zijn as, wanneer ten minste een gedeelte van 

 het oppervlak van dat lichaam uit vloeistof bestaat , zooals dit bij onze 

 aarde het geval is, moet noodwendig langzamerhand tot een bepaald 

 bedrag verminderen. Terwijl toch bijv. de aarde in 24 uren om hare 

 as draait, wordt het water, voornamelijk door de aantrekking der maan, 

 aan weerskanten van de aarde steeds opgehoopt ongeveer in de rich- 

 ting van de rechte lijn, die wy ons tusschen de aarde en de maan kun- 

 nen getrokken denken. Dientengevolge moet tusschen de draaiende 

 aarde en de aldus ontstane vloedgolf een zekere wrijving ontstaan , en die 

 vloedgolf is als 't ware de reraschoen , die de beweging der aarde tracht 

 tegen te houden en haar noodzakelijk langzamerhand in warmte tracht 

 om te zetten. Dit remmen van de draaiende beweging der aarde zal 



' Reeds in den jaargang 1855, bl. 225, vau iWi Album heeft Professor harting aan 

 het slot van een opstel getiteld : Het verst verleden en de verste toekomst , hetzelfde 

 denkbeeld ontwikkeld. 



