380 DE ONTWIKKELING DER MECHANISCHE WAKMTETHEORIE 



zoolang voortduren totdat de snelheid der rotatie-beweging zoozeer is 

 afgenomen dat de aarde in den zelfden tijd om hare as draait als de 

 maan zich om de aarde beweegt, d. i. in plaats van in 24 uren, in 

 28 dagen. 



Hetzelfde, wat wij nu reeds kunnen opmerken bij de beweging van 

 onze maan zelve en ook bij die van de wachters van Jupiter, is dus 

 ook in do toekomst , al is 't dan ook na verloop van ontelbare eeuwen , 

 voor onze aarde weggelegd. 



Terwijl alzoo de mechanische warmtetheorie , in verband met de wet 

 van behoud van arbeidsvermogen , ons een klaar begrip geeft van het 

 wezen en van de omzettingen van verschillende vormen waarin de na- 

 tuurverschijnselen zich aan ons voordoen ; terwijl zij ons het verband 

 toont, dat tusschen de oogenschijnlijk onzamenhangende werkingen in 

 de natuur bestaat en alzoo voert tot het begrip van eenheid , van over- 

 eenstemming, waar het de beschouwing van de natuur geldt, wijst zij 

 ons tegelijkertijd op de onvermijdelijke veranderingen, die na verloop 

 van tijd moeten plaats hebben. Zij betoogt ons duidelijk dat alle levens- 

 vormen , zooals die nu bestaan , eenmaal niet meer bestaan kunnen en 

 houdt ons voor oogen hoe kortstondig, hoe ephemerisch alle leven, alle 

 verschijnselen op aarde moeten zijn. 



Dezelfde leer , die ons de onvergankelijkheid der beweging verkon- 

 digt, overtuigt ons tevens van de vergankelijkheid der vormen, waarin 

 de werkingen der natuur zich aan ons openbaren. Zij sluit alzoo een 

 optimistische, of liever gezegd een ideale wereldbeschouwing op den 

 eersten indruk noodzakelijk buiten en herinnert ons onwillekeurig aan 

 de woorden van Mephistopholes : 



"... .Alles, was eutsteht, 

 Ist werth, dass es zu Grunde geht." 



Zal ons dit nu onvoorwaardelijk tegen haar innemen ? Zal de waarde , 

 die een op vaste grondslagen gebouwde theorie voor ons kan hebben , 

 daardoor verminderen , wanneer zy de denkbeelden en voorstellingen , 

 die menigeen zich omtrent het leven en de toekomst vormt, den bodem 

 inslaat ? Laten wij , om deze vraag te beantwoorden , ons in de eerste 

 plaats herinneren dat de natuurwetenschap reeds menigmaal den mensch 

 in zijne ijdele bespiegelingen heeft teleurgesteld. Hoe groot was niet 



