EN HAAR INVLOED OP DE BESCHOUWING DER NATUUR. 381 



de verbolgenheid toen door copernicus de aarde , die eenwen lang door 

 de menschheid was beschouwd als het middelpunt en als de vorstin 

 van het heelal, werd onttroond en werd gelijkgesteld met die vele honder- 

 den van lichamen , die allen gehoorzame onderdanen zijn van de zon ! 

 En hoe hevig was en is nog by velen de verbittering tegen de Dar- 

 winistische beschouwingswijze , waardoor de mensch van het ideale stand- 

 punt werd afgerukt, waarop de traditie hem had geplaatst! 



En wie zal nu de waarde van bovengenoemde theorieën willen ont- 

 kennen, alleen op grond daarvan dat hij zich in zijn ijdelen waan 

 bedrogen vindt? De waarheid dient erkend te worden, ook dan wan- 

 neer zij zich in een minder liefelijke gestalte aan ons vertoont. Wie 

 haar bestrijden wil, omdat zijn gemoed in opstand komt tegen de ge- 

 volgtrekkingen waartoe zij voert, bestrijde haar met eerlijke wapenen. 



Maar hij , die den strijd met de stellingen , door eene natuurkundige 

 theorie verkondigd, wil wagen, moet er zich op voorbereiden dat .hij 

 een machtigen vijand tegenover zich heeft. Want de basis , waarop een 

 natuurkundige theorie steunt, de methode volgens welke zij wordt 

 opgebouwd, de wijze waarop zij zich ontwikkelt, geven haar een 

 kracht , waartegen beschouwingen , die op een minder vaste basis ge- 

 grond en volgens een minder degelijke methode ontstaan zyn , nu 

 eenmaal weinig of niets kunnen uitrichten. 



Een theorie als de mechanische warmte-theorie dringt zich niet 

 met geweld aan ons op, maar wij worden er, in weerwil van hare 

 gestrenge uitspraken , onweerstaanbaar toe aangetrokken , en wij ge- 

 voelen en begrijpen ten slotte dat zij over onze denkbeelden behoort te 

 heerschen. Wanneer ons gevoel voor een oogenblik hier of daar pijnlijk 

 mocht worden aangedaan , mogen wij dit niet aan boos opzet wijten , 

 maar wij moeten begrijpen dat zij niet anders han handelen en spreken 

 dan eerlijk en oprecht; zij vraagt er niet naar of zij ons al of niet 

 bevalt , zij volgt eenvoudig den haar aangewezen weg. En juist in die 

 ongekunstelde, strenge en eerlijke wijze waarop een natuurkundige 

 theorie te werk gaat en hare conclusiën maakt , ligt haar waarde , haar 

 overredende kracht. Gestreng tegenover anderen, is zij dit ook tegen- 

 over zich zelve ; zij erkent gaarne dat haar gebied beperkt is , dat , al 

 verklaart zij ook veel, toch niet alles in den kring van hare beschou- 

 wingen kan worden opgenomen; dat er grenzen zijn, die zij onmogelyk 

 overschrijden kan. 



Vooral dit laatste wordt door velen maar al te vaak vergeten, en 



