382 DE ONTWIKKELING DER MECHANISCHE WARMTETHEORIE 



dan wordt er onwillekeurig verraad gepleegd aan een wetenschap , die 

 in de allereerste plaats op de eerlijkheid en de oprechtheid van hare 

 beoefenaars mag aanspraak maken. 



Niettegenstaande de vorderingen op het gebied der natunrwetenschap 

 in onze eeuw verbazend groot zijn geweest, kan die wetenschap toch 

 nog slechts uitsluitend onze begrippen verhelderen van het bestaande, 

 van de werkingen en verschijnselen in een eindigen kring van lichamen ; 

 over hetgeen geweest is en wat zijn zal, kan de natuurwetenschap 

 slechts over een betrekkelijk korte tijdruimte een oordeel uitspreken, 

 wellicht zelfs na verloop van tijd eenige zekerheid erlangen; maar toch 

 blijven de diepste diepten der oneindigheid steeds voor haar verborgen. 



Wanneer de natuurwetenschap ons leert dat het menschdom niet altijd 

 geweest is en ook niet alty d bestaan zal , dan doet zij slechts een uit- 

 spraak over een klein , zeer klein gedeelte van de ontwikkelingsgeschie- 

 denis der aarde. Want al moge ook sedert onheugelijke tijden de mensch 

 op aarde geweest zijn, en al zal hij ook nog duizende jaren na dezen 

 kunnen blijven voortbestaan , is ten slotte , zooals de geologie ons dui- 

 delijk leert, de duur van het bestaan van het menschelijk geslacht toch 

 wel iets meer dan een stipje in die tijdperken , die de aarde heeft door- 

 leefd voordat zij geworden is zooals wij haar nu kennen? 



Slechts vergelijkenderwijze kunnen wij een denkbeeld krijgen van 

 den duur dier tijdperken, maar het is niet doenlijk ons daarvan een 

 klaar begrip te vormen, indien wij wilden beproeven die in eenige bij 

 ons gebruikelijke tijdmaat uit te drukken. Wanneer wij dit voor oogen 

 houden, wanneer wij ons zooveel mogelijk vertrouwd trachten te maken 

 met het denkbeeld dat de tijdruimte van een eeuw of van eeuwen, 

 schijnbaar ontzaglijk groot, toch ter nauwernood een druppel in den 

 oceaan der tijden mag genoemd worden , dan klinken ons de uitspraken 

 van enkele natuurwetenschappelijke theorieën minder wreed , minder 

 streng, en wij kunnen ons ten slotte zeer goed vereenzelvigen met 

 begrippen , die ons bij den eersten indruk minder aangenaam aandeden. 

 Wij worden dan minder teleurgesteld, wanneer de natuurwetenschap 

 ons betoogt dat het bestaan van alle ons nu bekende levensvormen, 

 ook het bestaan van het menschelyk geslacht, even goed voorbijgaand 

 en eindig is als het bestaan van al die vormen , waaraan wij nog slechts 

 door enkele fossiele overblijfselen worden herinnerd, doch waarvan 

 overigens geen spoor meer te bekennen is. Zou het ons zelfs niet treurig 

 aandoen, als wij moesten denken dat de mensch, hoe hoog hij ook 



