154 OVER DE VORMING VAN EILANDEN. 



nagaan. De meeningen der biologen kunnen na eeuwen niet meer nauw- 

 keurig nagegaan worden , daar de feiten , waarop zij steunen , intus- 

 schen door andere vervangen zijn. 



De vraag komt mij hier niet ongepast voor, of Dr. hahn, wat zijne 

 stelling omtrent de hoogte der bergen betreft, wel genoeg rekening 

 houdt met de meteorologische krachten, die het verlagen der bergen 

 tot gevolg hebben en waarop o. a. door rein in zijn werk over Japan 

 zoo nadrukkelijk wordt gewezen , terwijl immers ook het vulkanisme 

 groote en wel zeer plotselinge veranderingen kan te voorschijn roepen. 

 Bewijzen hiervoor te over : denken wij slechts aan de Tembora op het 

 eiland Soembawa. "Zijne hoogte bedroeg voor 1815 misschien over de 

 4500 meter. Een derde daarvan is bij de uitbarsting van dat jaar in- 

 gestort." ' Het jaar 1883 zal a. o. wat straat Soenda en hare kusten betreft, 

 door de uitbarsting van den Krakatoa , eveneens met een zwarte kool aan- 

 geteekend staan in de geschiedenis van het vulkanisme. Toch is , trots deze 

 zwakke zijde de morphologische methode bij de indeeling der eilanden te 

 verkiezen boven de biologische , en ben ik het met Dr. hahn eens , dat onze 

 leer- en handboeken bij het classificeeren der eilanden in het oog dienen 

 te houden , hoe de biologische verklaring noorweegsche klippen , friesche 

 zandklompen en reuzeneilanden als Groot-Brittanje of Borneo onder 

 den naam van continentale eilanden bijeen vat; terwijl zij onder 

 hare oorspronkelijke eilanden enkele nauwlijks bewoonbare vulkanische 

 bouwvallen , als St. Paul of Fernando Noronha , naast aanzienlijke groote 

 eilanden , die eene voorname plaats in het wereldverkeer innemen , als 

 Mauritius en Hawaii , rangschikt. Bovendien wordt een biologisch over- 

 zicht door het volgen der morphologische methode niet buitengesloten. 

 Of het verder, zooals Dr. hahn vraagt, voor het leerboek wensche- 

 lijk is , 't verschil tusschen eilanden en continenten in getallen aan te 

 geven , is door de meesten onzer aardrijkskundigen reeds bevestigend 

 beantwoord ; verdere definities daaromtrent worden gewoonlijk als hulp- 

 middelen beschouwd , toch kunnen deze , zegt hahn met het oog op 

 de kultuurwaarde van het eiland , zooals j. o. kohl e. a. bewezen heb- 

 ben , eene vrij hooge beteekenis erlangen. Vergelijk hiertoe b.v. Nieuw- 

 Guinea en de Molukken. 



De afstand, die een eiland van een vastland of andere eilanden 

 scheidt, is eveneens vaak een hoofdfactor bij de classificatie er van 



' Prof. PIJNAPPEL, '^QeograpMe van Nederlandsch-Indië,'' 



