160 OVER DE VORMING VAN EILANDEN. 



stroomingen en golven steunt Dr. hahn herhaaldelijk op credner's studie 

 over de delta's. Hier komt nu ook de welbekende ingewikkelde twist- 

 vraag in behandeling , of de zee terugwijkt , dan wel of het land zich 

 verheft. Eene vraag ook voor de hollandsche stranden van groot be- 

 lang en die bij onzen staring dikwijls op den voorgrond treedt. Beide 

 partijen, zegt hahn, hebben tot op zekere hoogte gelijk. Door de con- 

 tractie der aardkorst is het vasteland natuurlijk , zij 't meestal oneindig 

 langzamer dan de voorstanders van leopold von buch's leer vermeenen , 

 aan daling en rijzing onderworpen , maar ook het dalen en rijzen van 

 den zeespiegel kan niet meer geloochend worden. Het is bewezen, (zie 

 hiertoe o. a. penck) dat de watermassa's van den oceaan door de con- 

 tinenten worden aangetrokken, en zelfs mogen deze afwijkingen des 

 zeespiegels van den spheroïdvorm niet ongerekend blijven. Men kan 

 reeds afwijkingen van meer dan 1000 m. als bestaande aannemen , d. w. z. 

 de zeespiegel is in het midden van een grooten oceaan om dit bedrag 

 dichter bij het middelpunt der aarde, dan aan den rand van een groot 

 continent. Toch is onze kennis omtrent deze zaak nog zeer onvoldoende , 

 maar dit kan men alvast nagaan , dat de branding natuurlijk zeer ver- 

 schillend op eene kust werkt, naarmate die zinkt of stijgt. Ook bij de 

 kusten en eilanden door erosie gevormd , kan evenwel de geologie niet 

 ontbreken , om ons eene verklaring te geven van het feit , waarom b. v. 

 de eene strook lands is uitgeknaagd en de andere met een stout voor- 

 gebergte ver in zee vooruitsteekt. 



Dit punt wordt , naar 't mij toeschijnt , reeds nu in onze leerboeken , 

 zie o. a. bruins "Wereldrond" morphologisch behandeld, en 't heeft 

 meestal voor den leerling weinig moeilijkheid in , wanneer hij de hoofd- 

 kenmerken van eene kust als die van Frankrijk b. v. grondig heeft behan- 

 deld , alleen reeds door goede kaarten tot de ontdekking van gelijke oor- 

 zaken bij gelijke kustvormen van andere landen te komen. (De nadruk 

 gelegd op de hoofdkenmerken). 



Waar hahn de erosie door gletschertjs bespreekt, is hij zoo moge- 

 lijk nog breeder en duidelijker dan in het voorgaande. Geen wonder, 

 hij verdedigt hier eene stelling, die lijnrecht tegenover de hypothese 

 van DARWiN , PE8CHEL e. a. staat , maar men kan er na lezing van 

 zijn schrander betoog niet langer aan twijfelen, dat de erodeerende 

 ki'achten van wind , water en lucht machtiger factoren ter vorming 

 van fjordkusten zijn , dan men tot hiertoe aannam. Dat de fjorden ook 

 volstrekt niet gebonden zijn, de isotherme van 10"/(, C. niet te over- 



