IN DE MAAND NOVEMBER 1883. 233 



sterrewacM te Berlijn , werd de eerste luchtgolf aldaar tien uren na 

 de uitbarsting op Krakatau door den barometer aangegeven , zoodat 

 zij zich met eene snelheid van 1000 kilometers in het uur moet be- 

 wogen hebben. Zestien uren daarna werd weder eene schommeling 

 van den barometer waargenomen , veroorzaakt door de luchtgolf , die 

 over Amerika uit Krakatau Berlijn bereikte. Zonder verdere bijzon- 

 derheden hieromtrent te vermelden , zij het voldoende aan te merken , 

 dat uit de barometerstanden het besluit kon opgemaakt worden , dat 

 de luchtgolving , door de uitbarsting teweeggebracht , krachtig genoeg 

 was, om zich drie- tot viermalen rondom den aardbol te bewegen. 



De onderstelling is dus niet gewaagd , dat de fijne aschdeeltjes 

 door den vulkaan uitgeworpen, tot eene groote hoogte werden opge- 

 heven en verspreid. 



Fokster ziet alzoo verband tusschen het lichtverschijnsel en de be- 

 doelde uitbarsting. 



De beroemde Engelsche sterrekundige norman lockyer plaatste in 

 de Times van 8 December 1883 een zeer uitvoerig opstel, waarin hij 

 het lichtverschijnsel eveneens toeschrijft aan de fijne aschdeeltjes door 

 den vulkaan uitgeworpen. 



De geweldige kracht waarmede dit geschiedde , gevoegd bij den 

 sterken luchtstroom , die in de keerkringsgewesten , volgens schatting 

 van lockyer met eene snelheid van 240 kilometers in het uur , tot 

 eene onbekende hoogte opstijgt , wettigen de onderstelling dat zij in 

 staat was de ligte stofjes tot 70 kilometers boven het oppervlak der 

 aarde op te voeren en met den passaatwind te verspreiden. Volgens 

 mededeeling van helmholtz aan lockyer, was hem bij meting ge- 

 bleken dat de lichtweerkaatsende stof bij de zonsondergangen van 28 , 

 29 en 30 November, op die hoogte boveu de aarde zweefde. Het is 

 bekend dat de vulkanen ongeloofelijke hoeveelheden asch kunnen uit- 

 werpen, die door de winden heinde en verre wordt verspreid. Dat 

 die medevoering over zeer groote afstanden kan plaats vinden , is ge- 

 bleken bij een aardregen in den jare 1845. Er viel in dat jaar in 

 het departement Dróme in Frankrijk eene zeer groote hoeveelheid 

 aardachtige stof uit de wolken. Eiirenberg , aan wien men een mon- 

 ster ter onderzoek had toegezonden , vond daarin organische lichaam- 

 pjes die in Midden-Amerika inheemsch zijn. Die uiterst kleine lichaampjes 

 (dictomeën) hadden , in de wolken medegesleept , eene reis uit de 

 nieuwe wereld naar Europa volbracht , en wel volgens berekening met 

 eene snelheid van 17 meters per seconde, d. i. 60 kilometers in het uur. 



