242 LIJKVERBRANDING. 



standing er van onmogelijk zou maken. Al behoorden die christenen 

 nu niet tot de zeer geleerden en hoog ontwikkelden, zoo dwaas waren 

 zij niet, dat zij zouden gemeend hebben dat de zwakke sterveling op 

 zulk eene gemakkelijke wijze de raadslagen van God met den mensch zou 

 kunnen verijdelen. Men houde hier in de eerste plaats in 't oog, 

 dat, gelijk reeds gezegd is, het verbranden der lijken bij de Grieken 

 en Romeinen zeer veel geld kostte , en dat de eerste christenen wel 

 niet, gelijk door vijanden van het christendom beweerd is, uitslui- 

 tend tot de heffe des volks , maar ook niet tot de hoog geleerden , 

 aanziealijken en rijken behoorden , met andere woorden dat zij behoorden 

 tot die standen , bij welke de begraving toch reeds gewoonte was. Ver- 

 volgens bedenke men dat zij , die het christendom 't allereerst naar het 

 westelijk gedeelte des Eomeinschen rijks en naar Rome zelf overbrachten , 

 ongetwijfeld Joden waren , die zich zeer natuurlijk in eene zaak als deze 

 aan hunne nationale gebruiken hielden. ^ Wat nu eerst niets anders 

 was dan blijven bij eene reeds bestaande gewoonte, werd later, toen 

 het christendom zich uitbreidde tot die klassen der maatschappij , die 

 wél bij machte waren hunne lijken te verbranden , een oud en eer- 

 waardig gebruik. De eerste christenen hadden hunne lijken begraven ; 

 de nog steeds onder de heidenen stand houdende gewoonte der lijk- 

 verbranding werd dus als een heidensch gebruik aangemerkt. Men 

 moet daarbij ook rekening houden met het bij de christenen der eerste 

 eeuwen heerschende levendig en innig gevoel van onderlinge broeder- 

 schap , die hen deed verlangen ook na den dood met elkander ver- 

 eenigd te bly ven. Vandaar die groote gemeenschapplijke begraafplaatsen , 

 waarvan ons o. a. de Romeinsche catacomben nog heden ten dage zulke 

 hoogst belangwekkende voorbeelden aanbieden. Zich eene afzonderlijke 

 begraafplaats te kiezen , was wel is waar volstrekt niet verboden ; er 

 bestaan daar ook voorbeelden van. Doch zij zijn betrekkelijk zeldzaam , 

 en verreweg de meeste christenen werden te Rome in de catacomben , 

 te midden van hunne broeders en ter plaatse waar de eerste ver- 

 kondigers van het evangelie en de martelaren voor het geloof rustten , 

 bijgezet. Maar hier zou het bijzetten van asch in een urne niet op 

 zijne plaats zijn geweest, ja beschouwd kunnen worden als een zich 



^ Ik meen liier die lezers, die meer omtrent deze zaak en over de hierna te ver- 

 melde catacomben wenschen te weten , te mogen verwijzen naar liet derde hoofdstuk 

 (Les catacombes) van het boek van gaston boissieu, getiteld: Promenades archéo- 

 logiques. Rome et Pompei. Paris, 1880. Bedrieg ik mij niet, dan is dat opstel vroeger 

 in de Revue des deux Mondes opgenomen geweest. 



