LIJKVERBEANDING. 247 



rottingsproducten is het lood niet bestand, gelijk de looden kisten 

 bewijzen , die bij het opgraven vol gaten worden bevonden. Zelfs 

 gebeurt het niet zelden , dat zulk een looden kist vaneen barst , 

 omdat zij aan de spanning der gassen in haar binnenste geen weerstand 

 vermag te bieden. In ieder geval treden de rottingsproducten , 't zij 

 in gasvormigen , 't zij in vloeibaren toestand , buiten de kist en in 

 de aarde. De gassen , zeer dikwijls alleen maar koolzuur, maar ook 

 niet zelden stinkende lijkengassen , trachten naar boven te ontwijken 

 en stijgen eindelijk van de oppervlakte der begraafplaats in de lucht. 

 De in vocht opgeloste en vloeibare rottingsproducten verbinden zich 

 deels met de bestanddeelen der aarde en worden daarin vastgelegd, — 

 maar kunnen ook gedeeltelijk , vooral bij oververzadigde kerkhoven , 

 in groote hoeveelheid in het grondwater komen. Dat grondwater van 

 een kerkhof staat niet op zich zelf, maar maakt een gedeelte uit van 

 het grondwater der streek, waarin zich het kerkhof bevindt. En daar 

 nu, gelijk bekend is, de meeste putten in ons land door grondwater 

 gevoed worden , zoo kunnen de rottingsproducten ook in die putten ge- 

 raken , gelijk dan ook ettelijke malen door onderzoekingen bewezen is. 



Dat nu de gestadige inademing van met rottingsgassen sterk bezwan- 

 gerde lucht, en het dagelijksch gebruik van drinkwater dat rottings- 

 producten bevat, dikwijls nadeelig voor de gezondheid wezen moet, 

 was reeds a priori te veronderstellen. Toen vroeger het begraven 

 van lijken in de kerken gebruikelijk was, althans wat betreft de 

 lijken der meergegoeden, heeft men bij de bezoekers dikwijls onge- 

 steldheid waargenomen , die aan niets anders dan aan het inademen 

 van de in de kerken voorhandene en zich door den reuk verradende 

 lijkengassen kon worden toegeschreven. Reeds in de eerste eeuwen 

 van het Christendom lieten zich dan ook om die reden krachtige 

 stemmen, zelfs van bisschoppen, tegen het begraven in de kerken 

 hooren , en ook in later tijd ontbrak het niet aan bestrijders dier 

 gewoonte, getuige onder anderen onze Nederlandsche hygieinist in de 

 17de eeuw. Dr. johan van beverwijck. Doch zóó groot is het ver- 

 mogen van de gehechtheid aan het oude , dat eerst in deze tegen- 

 woordige eeuw het begraven in de kerken bij ons geheel is afgeschaft. 



Maar ook de nadeelen , die het begraven op kerkhoven onder zekere 

 omstandigheden kunnen teweeg brengen, werden meer en meer 

 ondervonden en bekend , — vooral daar, waar die , zooals in Londen , 

 binnen dicht bevolkte wijken gelegen zijn en van rondom door hooge 

 huizen nauw zijn ingesloten , terwijl putten vlak bij of soms op die 



