276 LIJKVERBBANDlNG. 



verband staat?" — Dat durft ieder geneeskundige, die weet, dat in 

 Indië slecMs de groote minderheid der Igken verbrand wordt , en 

 van deze de meeste zeer onvolkomen , en dat men daar overigens zeer 

 zorgeloos met de lijken omgaat , — terwijl in de districten , waar de 

 cholera , gelijk men 't noemt , spontaan , dat is niet door overbrenging 

 van- elders ontstaat, dus endemisch, inheemsch is, geen meer lijken 

 verbrand worden dan in de overige , waar zij nooit uit zich zelve 

 maar altijd door overbrenging ontstaat. — Voorts voert die bestrijder 

 aan dat het lijkengift , dat is volgens hem het koolzuur (!), even goed bij 

 de verbranding als bij de begraving , en bij de eerste zelfs in zeer groote 

 hoeveelheid op eens ontstaat ; — alsof het 't koolzuur was , wat hier als 

 schadelijkheid in aanmerking komt ! — Ook bewijst volgens hem het 

 ontstaan van veenrook , dat de zuurstof der lucht niet bij machte is 

 alle organische stoffen te verbranden ! — Over al die ontdekkingen zal 

 ik hier wel geen woorden behoeven te verspillen. 



Door een hoogst achtenswaardig vaderlandsch geleerde is een ander, vrij 

 wat gewichtiger bezwaar geopperd. Wij weten , zegt hij , dat de planten 

 de stikstof, die zij voor hare normale ontwikkeling behoeven, 't zij 

 uit den grond , 't zij uit de lucht opnemen alleen in den vorm van 

 ammonia, hoogstens in dien van salpeterzuur. De voorname bron van 

 het ontstaan van ammonia is de ontbinding van de doode organismen , 

 en de menschelijke lijken , die in de aarde worden begraven , dragen 

 zeer zeker veel tot dat ontstaan bij. Bij het verbranden van een lijk 

 wordt echter geen ammonia, maar vrije stikstof geboren, en deze 

 neemt de plant niet op. Werd nu eens de lijkverbranding algemeen , — 

 welk een verlies van ammonia zou daarvan het gevolg zijn ! Zouden na 

 verloop van eeuwen de gevolgen daarvan niet neerkomen op eene ver- 

 mindering van het plantenleven , dat is , op een bankroet van het orga- 

 nische leven op aarde , dat van deü mensch ingesloten ? 



Toen dit bezwaar ettelijke jaren geleden door den bedoelden ge- 

 leerde werd in 't licht gesteld , werd door deskundigen het gewicht 

 daarvan erkend , maar tevens gevraagd , of men wel reeds zoo volkomen 

 op de hoogte was omtrent de bron , waaraan de planten hare stik- 

 stof ontleenen? Immers het onderzoek daarnaar was nog in vollen 

 gang en geenszins reeds afgesloten. Men was het omtrent die zaak 

 nog geheel niet eens. En toen een Duitsch geleerde hetzelfde bezwaar 

 in 't midden bracht , vestigden küchenmeister , en na hem de ingenieur 

 EASSIE , de aandacht op de onmetelijke hoeveelheden ammonia , die 

 de zich steeds meer uitbreidende n,ijverheid aan de lucht mededeelt. 



