LIJKVERBRANDING. 279 



ondenkbaar zijn geweest , indien zijn lijk verbrand was geworden. Het 

 zou mij nu bijna berouwen dat ik de eerste Christenen heb vrijgesproken 

 van de beschuldiging , dat zij Gods macht beperkten door te gelooven , 

 dat de opstanding van een verbrand lichaam onmogelijk was ! — Eindelijk, 

 de christelijke kerk verbiedt de vereering van menschelijke overblijf- 

 selen. Doch ik zie niet in waarom zulk eene vereering uit de lijk- 

 verbranding zou moeten voortvloeien , meer dan uit de begraving. Een 

 soort van afgoderij te drijven met de overledenen wordt blijkens de 

 ondervinding door het begraven geenszins uitgesloten. Noch de begraving, 

 noch de verbranding hebben daaraan schuld. 



Dr. KUYPER hecht ook veel te veel waarde aan het overigens on- 

 twijfelbare feit , dat de Christenen van ouds af en tot nu toe steeds 

 hebben begraven en niet verbrand , — dat dientengevolge de latere 

 Christenen de crematie voor kenmerkend heidensch en de begraving , — 

 niettegenstaande deze ook door heidenen werd toegepast , — voor 

 kenmerkend christelijk zijn gaan houden , en de christen-keizers en 

 KAREL DE GROOTE de Crematie hebben verboden. 



» Onfeilbaar is ook de christelijke maatschappij bij het regelen der 

 volkszeden en gewoonten niet geweest," zoo zegt Dr. kuyper zelf. En 

 hij zal ook wel toestemmen, dat noch de vox pojndi, noch de kerk- 

 vaders en kerkleeraren , noch de christen-keizers met karel den grooten 

 onfeilbaar zijn geweest. ^ 



Niettegenstaande dit alles verklaart Dr. kuyper in zijn Program 

 dat »wij" (dat zijn de antirevolutionairen) zich tegen de vrijlating van 

 de lijkverbranding niet zouden verzetten, indien aan drie door hen 

 gestelde voorwaarden werd voldaan. 



De eerste dier voorwaarden is , dat van overheidswege gezorgd wordt 

 dat niemand levend kan begraven worden ; — de tweede , dat de over- 



^ AVanneer de persoon van octavius, door minucius felix in zijn door Dr. kuyper 

 aangeliaald werkje sprekende ingevoerd, de begraving »de oude en betere gewoonte" 

 {veterem et mdiorem consueti(dinem) noemt , dan mogen wij , al weten wij dat werkje 

 te waavdeeren, tocb geruft van hem in dat opzicht verschillen, even goed als ten aan- 

 zien van de onreine geesten {impuri spiritus) die hij onder de afgodsbeelden zegt te 

 huizen, en dergelijke dingen meer. Eveuzoo van den mede aangehaalden tertullianus, 

 die , hoezeer ook van twijfelachtige rechtzinnigheid , echter zeker het onder de Christenen van 

 zijn tijd heerschende gevoelen uitsprak, toen hij de crematie »wreed" noemde. — Anderen 

 vinden het begraven wreed. — Men moet hier wel in het oog houden, dat bij de Romeinen 

 de verbranding plaats had op brandstapels. De vereering van de verbrande lijkeu, 

 waartegen tertui.makus te veld trekt, gaat ons niet aan. 



