284 LIJKVERBRANDING. 



te beschuldigen. Zoo ergens , is hier naar mijn inzien van toepassing 

 de uitspraak van den apostel der heidenen: »Wie meent dat iets 

 onrein is, dien is het onrein," — en: »Een iegelijk zij in zijn eigen 

 gemoed ten volle verzekerd." 



Wat verder betreft het humane of inhumane , het al of niet aesthe- 

 tische van de eene of de andere handelwijze met de lijken , daaromtrent 

 kunnen de gevoelens zeer uiteenloopen ; doch hier vooral komt alles 

 op het subjectieve gevoel neer. En daarover moet niet getwist worden , 

 om de eenvoudige reden dat twisten hier niets baat. Vind ik de een 

 of andere sterk realistische schilderij leelijk en walging wekkend , -- 

 een ander wordt er door aangetrokken en de beschouwing er van 

 wekt misschien bij hem eene aangename sensatie. En of ik nu hem 

 tracht te betoogen dat hy er óók afkeer van moest gevoelen , en hij 

 mij , dat ik er behagen in moest scheppen , dat helpt niets. Het slot 

 is , dat ik het verder ongezien laat , en hij voortgaat zich er in te 

 vermeien , misschien het wel koopt. 



Eindelijk herhaal ik wat ik zoo even over het juridisch bezwaar 

 heb gezegd , dat namelijk dat bezwaar te veronzijdigen is door zekere 

 aan het verlof om te verbranden toe te voegen voorwaarden , en dat , 

 mocht de lijkverbranding meer en meer worden toegepast , het 

 menschelijk vernuft wel een middel zal vinden om aan dat bezwaar te 

 gemoet te komen. 



En wat is nu de einduitkomst? Vraagt men mij of ik de afschaf- 

 fing der begraving en de gedwongen invoering der verbranding 

 noodig acht , dan zeg ik met volle overtuiging : neen ! Want er 

 moet nog bewezen worden dat alle begraafplaatsen als zoodanig scha- 

 delijk zijn en er geen middel te vinden is , — en , zoo het gevonden werd , 

 niet aanwendbaar is , — om de nadeelen , die aan het begraven verbonden 

 zijn, volkomen te keeren. En voojdat dit is geschied , heeft men m. i. geen 

 recht zulk een diep ingrijpenden maatregel te eischen en te nemen. 

 Iets anders zou het zijn indien dat bewijs geleverd werd. Want 

 waar het bewezen is dat eene handelwijze niet alleen den persoon die haar 

 uitvoert , maar ook anderen , die zulk eene handelwijze niet goedkeuren , 

 groot nadeel toebrengt , en de schade lijdenden niet zelven bij machte 

 zijn zich voor dat nadeel te behoeden , mag de Staat voorzeker die 

 handelwijze verbieden. 



Maar tusschen gebieden en verbieden is een middenweg , dat is toelaten. 

 Onze tegenwoordige wet verbiedt de verbranding der lijken. Waarom ? 

 Wel , eenvoudig omdat men bij het maken van die wet niet aan verbran- 



