372 DE LUCHTVAART. 



heid of bedektheid van de lucht van invloed. Deze waarnemingen zijn 

 niet volkomen in overeenstemming met die van glaisheu , die de 

 waarschijnlijklieid ontkende van eene voortdurende langzame verminde- 

 ring van de hoeveelheid waterdamp in de hoogere streken des damp- 

 krings. Wanneer men nu in aanmerking neemt , dat de laatstgenoemde 

 dertig luchtreizen deed en bij gevolg een veel grooter aantal waar- 

 nemingen dan flammauion , terwijl hij zich bovendien hooger in den 

 dampkring verhief dan deze , dan geloof ik , dat de minder volledige 

 waarnemingen van dezen geen recht geven de gevolgtrekkingen van 

 den Engelschen onderzoeker in twijfel te trekken. In de reisverhalen 

 van FLAMMARioN vindt men als het hoogste punt door den luchtbol 

 bereikt eene hoogte van 4150 M. Nog tweemaal rijst hij hooger dan 

 2000 M. , namelijk eenmaal tot 3300 M. en eens tot 2400 M. 



Eene tweede gevolgtrekking van flammauion staat met de vorige 

 in een nauw verband en behoeft niets van hare waarde te verliezen. 

 Het onderscheid tusschen de warmte der lucht in de schaduw en in 

 het licht is namelijk grooter in een hooger gedeelte van den damp- 

 kring dan aan de oppervlakte der aarde. Dit was trouwens eene be- 

 kende zaak en ieder ervaren luchtreiziger vult zijnen luchtbol niet zóó 

 sterk met waterstof of lichtgas, dat het doek gespannen is, ook o. a. 

 omdat de luchtbol zich sterk uitzet door de stralende warmte der 

 zon. Flammarion vindt echter bovendien , dat het verschil tusschen 

 den thermometerstand in het licht en in de schaduw toeneemt , naar- 

 mate de hoeveelheid waterdamp vermindert. Het is een bewijs voor 

 de belangrijke rol , die de waterdamp speelt bij het bewaren van 

 de warmte der aarde. Op eene hoogte van 4150 M. , waar de lucht 

 weinig waterdamp bevatte , bedroeg het genoemde verschil niet minder 

 dan 20°. De voeten der luchtreizigers binnen het schuitje waren aan 

 eene koude van — 9*^ blootgesteld , terwijl gezicht en handen door de 

 zon bestraald, daardoor tot -|- 10° 5 zouden kunnen worden verwarmd. 



Tusschen de waarnemingen van glaisher en die van flammarion 

 omtrent de langzame vermindering der warmte bestaat geen verschil , 

 doch wegens de zooeven genoemde omstandigheden zijn die van den 

 eersten van veel grooter gewicht. Ook nu vernemen wij weder , dat 

 de vermindering in temperatuur langzamerhand kleiner wordt ; de ge- 

 middelde afstand , dien men moet afleggen , om den thermometer 1° 

 te zien dalen, is voor de eerste vier graden: 125 M. ; later wordt 

 deze gemiddelde afstand, telkens voor 2° a 3° genomen: 166, 200, 

 250 M. Flammarion bleef steeds beneden de grens, waarboven 



