26 WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 



NATUURKUNDE. 



De stofvrije ruimtea in stofhoudende lucht, — In den vorigen jaargang van 

 dit bijblad , bl. 66 , berichtten wij aangaande de proefnemingen van lord 

 RAYLEIGH over die ruimten , zooals zij het eerst door tyndall boven verhitte 

 lichamen zijn waargenomen en waarvan men dus langen tijd meende dat de 

 warmte de hoofdoorzaak was van hun ontstaan, Oliver j. lodge te Liver- 

 pool heeft na rayletgh die zaak opnieuw ter hand genomen (^Nature XVIII, 

 p. 297). Hij heeft diens proefnemingen herhaald en dezelfde uitkomsten ver- 

 kregen, maar is het toch met zijn voorganger aangaande de verklaring niet 

 eens. Veel gewicht hecht hij aan het door hem ontdekte feit dat elk lichaam 

 omringd is met een stofvrije luchtlaag. Om uit deze de veel grootere ^ even- 

 zeer stofvrije ruimte boven of onder het lichaam te doen ontstaan , roept hij 

 de elektriciteit te hulp. Al is het hem nu , naar het ons voorkomt , niet ge- 

 lukt om de wijze, waarop die kracht dit uitwerksel teweeg brengt, volkomen 

 duidelijk te maken , toch bewijzen de proefnemingen , die hij daarbij beschrijft, 

 dat het al of niet geëlektriseerd zijn en misschien ook het positief of negatief 

 geëlektriseerd zijn van een lichaam , dat eene donkere ruimte teweeg brengt , een 

 zeer merkbaren invloed op de grootte en gedaante dier ruimte uitoefenen kan , 

 en verdient zijn arbeid dus zeer om nevens dien van lord rayleigh te 

 worden bestudeerd door iedereen , die in dit onderwerp belangstelt of het nader 

 zou wenschen te doorgronden. LN. 



De ^'taaiheid" eener oplossing van saponine. — Stables en wilson iPhi- 

 losophical magazine XV, p. 406 en daaruit Wiedemanns Beihldtter VII p. 

 884) hebben deze bepaald door een schijf van 2 mM. dikte in haar eigen 

 vlak te laten schommelen om haar middelpunt, terwijl zij op verschillende 

 diepten in de vloeistof gedompeld of slechts met de oppervlakte daarvan in 

 aanraking was , en dit ook in water te herhalen. Zij hebben gevonden dat 

 terwijl in water de wederstand aan de oppervlakte slechts half zoo groot was 

 als die bij geheele indompeling, in de oplossing, die slechts 2 °/q saponine 

 bevatte , de eerste wederstand minstens 600 malen grooter is dan de tweede, 

 eene verhouding , die door indompeling van het bovenvlak der schijf tot op 

 0,1 mM, onder het oppervlak der vloeistof, tot op 16 wordt teruggebracht. 

 Wordt deze afstand tot op 1 mM. vergroot, dan is er noch in water noch 

 in de oplossing eenige invloed van de spanning aan de oppervlakte te be- 

 speuren. Als maat voor de "taaiheid" nemen zij het produkt van het traag- 

 heidsmoment der schijf en het logarithmisch decrement der schommelingen, 

 gedeeld door den schommeltijd. ln. 



