12 GEORGE EVERARD RUMPHIUS. 



zoude men den nog bewaarden tekst in zijn geheel met den gedrukten 

 moeten vergelijken ; maar wij die in een geheel anderen tijd leven , 

 waarin terecht alle kennis en wetenschap als het algemeen goed der 

 menschheid wordt beschouwd , kunnen bij het opslaan van het Kruidboek 

 en het kennis nemen van zijn inhoud , na anderhalve eeuw , niet 

 anders dan glimlachen om zulk een voorwaarde. 



Doch keeren wij nog eenige oogenblikken terug tot den schrijver , 

 wiens levenseinde begon te naderen. 



Toen de twaalf boeken van het Herbarium , waaraan rumphius meer 

 dan veertig jaren gewerkt had , eindelijk gelukkig verzonden waren , 

 bleef de reeds hoog bejaarde man aan dit werk toch nog steeds door- 

 arbeiden ; en in 1701 werd nog een bijvoegsel daaraan, door hem 

 auctuarium geheeten , door tusschenkomst van den gouverneur van 

 Amboina naar Batavia gezonden , waar men , door vroegere teleur- 

 stellingen geleerd , zorg droeg een afschrift daarvan te doen vervaardigen 

 alvorens het verder naar Amsterdam te verzenden. Het werd aldaar 

 in behoorlijke orde ontvangen , en burman heeft er bij zijne uitgave 

 van het Kruidboek ook gebruik van gemaakt. Dit toevoegsel , dat nog 

 een tamelijken omvang had , was het laatste werk van den ijverigen 

 man. Op 15 Juni van het volgende jaar, 1702, overleed hij in den 

 ouderdom van 75 jaren. 



Behalve de reeds vermelde Historie van Amboina en het Kruidboek 

 had RUMPHIUS nog drie andere hoofdwerken geschreven , namelijk eene 

 Landbeschrijving van Amboina , met eene daarbij behoorende groote kaart , 

 Drie boeken van Land , Lugt en Zeegedierte der Amboinsche eijlanden , en 

 zijne Amboinsche Rariteitkamer. 



De beide eersten, in 1697 naar Batavia gezonden en daar nevens 

 de vroeger ontvangen Historie ter secretarie gedeponeerd , zijn nooit 

 uitgegeven ; doch hun inhoud is later grootendeels overgegaan in de 

 werken over Indië van den bekenden francois valentijn , die , lang 

 na den dood van rumphius verschenen zijn , al heeft de eerste de 

 eigenlijke bron , waaruit hij geput heeft , niet altijd genoemd. Valentijn 

 was van 1686 tot 1694 predikant te Amboina, waar hij veel 'met den 

 ouden rumphius verkeerde , dien hij zelfs zijn boezemvriend noemde. ^ 



1 Men zie verder hierover bij leupe t. a. pi. bl. 37 , waar wij ook lezeu dat de schoon- 

 zoon van VALENTYN, GERARD LEYDEKKER , den 2deu Maart 1710, hertrouwde met de 

 weduwe van paulus augustus rumphius. De jongere rumphius heeft derhalve ziju 

 vader , wiens trouwe helper hij gedui'ende diens leven is geweest , slechts weinige jaren 

 overleefd. 



