DE VORMING DER STEENKOOL. 19 



zamerhand den haar toekomenden rang in de rij der wetenschappen 

 begon in te nemen , werd dit onderzoek op meer nauwkeurige en ratio- 

 neele wijze voortgezet. 



De steenkoollagen rusten in het binnenste der aarde steeds op oudere 

 aardlagen , doch deze ligging is zeer verschillend. Op zeer vele plaat- 

 sen is de steenkoolformatie afgezet in komvormige verdiepingen , zoodat 

 de randen het hoogst liggen en het middelste gedeelte de laagste 

 plaats inneemt. In dit geval spreekt men van steenkolenbekkens. Doch 

 deze wijze van ligging wordt niet overal waargenom'en ; de steenkool- 

 lagen vertoonen dikwijls een zeer onregelmatigen vorm , met golvingen 

 en wendingen , die hier en daar sterk verschoven of verdraaid zijn. 

 Ook kan de oorspronkelijke ligging door de werking van vulkanische 

 krachten herhaaldelijk gewijzigd zijn , zoodat gangen en spleten in de 

 koolformatie niet zeldzaam zijn en de gesmolten massa's uit het binnenste 

 der aarde zich blijkbaar dikwijls door die beddingen een weg hebben 

 gebaand naar de oppervlakte. 



De steenkoolformatie bestaat evenwel niet, zooals men wellicht uit 

 den naam zou willen afleiden , uitsluitend uit de eigenlijke kool. 

 Integendeel: deze is altijd vergezeld van verschillende andere gesteenten , 

 die zich gelijktijdig , of ook kort vóór of na de steenkool hebben 

 afgezet en die in den regel zelfs de hoofdmassa van deze formatie 

 uitmaken , tusschen welke slechts hier en daar de steenkoollagen ver- 

 spreid liggen. Deze begeleidende gesteenten zijn , in hoofdzaak , steeds 

 en overal van denzelfden aard , en dit wijst ons op de waarschijnlijk- 

 heid , dat de vorming dier lagen in den regel op dezelfde wijze heeft 

 plaats gehad. 



Wij vinden in de eerste plaats onder de eigenlijke steenkool — 

 en dus ouder dan deze — een kalkgesteente , dat men kolenkaiksteen 

 of bergkalk noemt en dat o. a. den zoogenaamden hardsteen onzer 

 stoepen levert. Deze kalksteen is vroeger gevormd dan de steenkool 

 en vormt den bodem der bekkens , waarop zich later de kool heeft 

 afgezet. De bergkalk komt o. a. zeer veel voor in de Ruhrstreek en 

 den Harz , in België , Frankrijk en Engeland. Zij bevat vele overblijfselen 

 van zeeschelpen en koraaldieren en is dus ontwijfelbaar eene zeevorming. 



Doch ook de eigenlijke steenkoolformatie vormt in den regel geen 

 onafgebroken , samenhangend geheel , maar vertoont gewoonlijk eene 

 telkens herhaalde afwisseling van steenkool, zandsteenlagen en leige- 

 steenten. Deze begeleidende gesteenten zijn van het grootste gewicht 

 bij het onderzoek van de vorming der steenkool, want het is juist 



