42 EINDIGHEID OF EEUWIGHEID? 



En toch zoeken wij een antwoord op beide vragen , en wel een 

 ander antwoord dan de droomen der legende of de leerstelsels van 

 't geloof ons vroeger gegeven hebben , om de eenvoudige reden dat 

 we , als denkende wezens , niets aannemen op gezag van anderen , maar 

 alles zelf willen begrijpen , voorzoover wij 't met ons denkvermogen 

 op redelijke gronden tot deugdelijke begrippen kunnen brengen. 



Wat anderen ons zeggen , kan even goed waar als onwaar zijn en 

 we hebben er dus weinig aan , zoo lang we niet weten wat waar en 

 wat onwaar is. En dat kunnen we alleen door eigen ervaring, of 

 door 't begrijpen van de ervaring van anderen, wat alweder niet 

 anders dan door eigen ervaring geschieden kan. 



Zoo lüeten wij dat onze aarde en onze zon en andere werelden van 

 ons zonnestelsel en daarbuiten dezelfde grondstoffen bevatten , voor- 

 zoover 't spektraal onderzoek van die hemellichamen , en 't schei- 

 kundig onderzoek van op aarde gevallen »meteoorsteenen" ons dat 

 geleerd hebben ; en we besluiten daaruit , dat die eenheid van grond- 

 stof voor eenheid van oorsprong getuigt. 



En als we later misschien nog nieuwe grondstoffen in de kern 

 onzer aarde of in andere hemellichamen mochten ontdekken , dan zou 

 dat nog geenszins met onze vroegere ervaring in strijd zijn , dewijl 

 de mogelijkheid bestaat dat zwaardere grondstoffen dan de ons bekende 

 al veel vroeger verdicht en om 't zwaartepunt der wordende wereld- 

 stelsels neergezonken — en lichtere in de buitenste deelen achterge- 

 bleven zijn. 



Wij weten ook dat de zon in dezelfde richting om haar as wentelt, 

 als bijna alle planeten en planeetwachters, en dat deze bovendien in 

 dezelfde richting om de assen van zon en planeten loopen, en we be- 

 sluiten uit deze gemeenschappelijke bewegingsnc/i^m^ tot gemeenschap 

 van bewegingsoor^-aa^ , en dus alweer tot samenhang van alle deelen 

 van 't zonnestelsel als onderdeden van een oorspronkelijk onverdeeld 

 geheel. 



't Is waar dat de wachters van de buitenplaneet Uranus ^ in tegen- 

 overgestelden zin om die planeet wentelen, en dat hun loopbanen 

 niet in 't vlak van de loopbaan van Uranus liggen , maar bijna recht- 

 hoekig daar op staan ; maar die uitzondering op den regel kan ver- 

 klaard worden , zonder met de oorzaak van dien regel in tegenspraak 



^ Althans de beide Uranusmiiweu die goed waargenomen, en wier bewegingen daar- 

 door bekend geworden zijn. 



