EINDIGHEID OF EEUWIGHEID? 43 



te komen. Want evenals de schuine stand van de aardas op 't ekwa- 

 toriaal vlak van de zon een afiuijking van een oorspronkelijk lood- 

 rechten stand kan zijn , door storende inwerking van andere wereld- 

 massa's , buiten ons zonnestelsel , te weeg gebracht , en die evenzeer 

 den min of meer schuinen stand van Mercurius en Venus en andere 

 planeten kunnen verklaren , alsook 't feit , dat de omloopsbanen van 

 planeten en manen niet juist meer in 't ekwatoriaal vlak van hun 

 centraallichamen liggen , zoo kunnen ook die storende inwerkingen 

 van buiten — en veel krachtiger — op de veel verder van de zon 

 verwijderde , en dus minder sterk door haar aantrekking beheerschte 

 buitenplaneten ingewerkt hebben. En nu behoeven we maar een sterker 

 of langduriger inwerking van die invloeden , en in één richting over- 

 wegend , aan te nemen , om de mogelijkheid te erkennen van een ge- 

 heele omkanteling van die planeten , met hunne maanstelsels , op 't 

 ekwatoriaal vlak van de zon , zonder den regel van eenheid van be- 

 wegingsrichting en gemeenschap van bewegingsoorzaak door die af- 

 wijking weersproken te zien. 



Wij hebben verder door 't spektraalonderzoek geleerd , dat onze 

 zon nog werkelijk een gloeiend-vloeibare (zoo niet geheel gloeiend- 

 gasvormige) massa is , met een dampkring van gloeiende gassen om- 

 geven ; en we meenen in overeenstemming met dat feit tot een vroe- 

 geren gloeiend-vloeibaren en gloeiend-gasvormigen toestand van de 

 eenmaal met de zon vereenigde planeten en manen te mogen besluiten. 



Wanneer trouwens die planeten in hun loopbanen om de zon nog 

 altijd de ruimte omschrijven, die eens door'de vereenigde stofmassa's 

 van zon en planeten ingenomen (gevuld) werd , dan kan dat niet 

 anders dan in uiterst verdunden gas-Yorva mogelijk geweest zijn. 



Dat onze aarde en andere planeten nu niet meer gloeiend-vloeibaar 

 zijn , bewijst niets tegen dat gasvormig verleden , daar toch de erva- 

 ring leert dat kleinere lichamen spoediger afkoelen dan grootere. 



En daarom kunnen ook Jupiter en Saturnus , die veel grooter zijn 

 dan onze aarde , nog in gloeienden toestand verkeerd hebben (ook al 

 zyn ze veel vroeger van de zon afgescheiden dan de aarde) , toen 

 deze al ver genoeg afgekoeld was om op hare niet meer gloeiende 

 oppervlakte de ontwikkeling van organisch leven toe te laten. 



En evenzoo kunnen de kleinere planeetwachters , en daaronder ook 

 onze maan , de grootere planeten weer zoo ver in dat af koelings-proces 

 vooruit zijn , dat zij volkomen vast zijn geworden , en geen of nauw- 

 lijks een dampkring meer hebben , en dat alle levensuiting er onmo- 



