44 EINDIGHEID OF EEUWIGHEID? 



gelijk geworden , en alle vroeger leven er uitgestorven kan zijn , 

 terwijl de aarde nog een levende wereld en de zon een gloeiende 

 gasbol is. 



De stelling dat Jupiter en Saturnus ook nu nog roodgloeiend zouden 

 zijn , is dus met onze wetenschap even goed vereenigbaar , als de leer 

 zoowel van een nu nog gloeiend vloeibare , als van een volkomen ver- 

 stijfde en niet meer gloeiende aardkern. ^ Want beide zyn noodzakelijk 

 op elkander volgende ontwikkelingstoestanden van elk afkoelend hemel- 

 lichaam , waarvan de geheel vast geworden emc?toestand door onze 

 dampkringlooze of bijna dampvrije maan vertegenwoordigd wordt of 

 betrekkelijk spoedig bereikt zal zijn. 



Dat de zoogenaamde zeeën onzer maan ijsvelden konden zijn , heb 

 ik al voor zestien ^ jaren als een eenvoudige onderstelling neerge- 

 schreven , in 't oorspronkelijke handschrift van een natuurlijke ge- 

 loofsbelijdenis , die later , vrij wat omgewerkt in mijn nieuwe Indische 

 Schetsen afgedrukt is. ^ 



Dr. HARTOGH HEUS VAN zouTEVEEN Ontkent dc juistheid van een 

 dergelijke onderstelling van anderen * , op grond van 't nog altijd ver- 

 damj)en van ijs , ook bij de laagste ons bekende aardtemperaturen ; 

 welk feit hen tot het besluit brengt , dat de maan , indien zij met 

 ijs bedekt was , ook nu nog een dampkring (althans van waterdamp) 

 zou moeten hebben ; en dat de maan , nu (lees : als) zij geen damp- 

 kring meer heeft, dus ook geen ijs meer bezitten kan. 



Deze gevolgtrekking zou juist kunnen zijn , als de maan werkelijk 

 geen dampkring meer heeft , wat echter niet bewezen is en in den 

 laatsten tijd op goede gronden betwijfeld wordt , èn als 't verdampen 

 van ijs bij lage aarcZtemperaturen ook 't verdampen bij geheel andere 

 warmteverhoudingen , zooals die der maanoppervlakte , bewijzen kon , 

 wat echter nog onzeker is. Want ondanks het feit , dat ijs op onze 

 aarde bij zeer lage temperatuur nog verdampt , en vooral in het lucht- 

 ledige — wat men verklaart door aan te nemen dat de nog altijd 

 niet onmiddellijk aaneengesloten molekulen nog vrijheid van beweging 



^ Zie over die gloeiende aardkern een verhandeling van p. van dijk, in 't 36e deel, 

 en eenige verbeteringen daarvan in 't 37e deel van 't Natimrlnmdig tijdschrift voor 

 Nederlandsch-Indië (1876 en 1877). 



" Nu vóór een-en-twintig jaren. 



"* In 't hoofdstuk: hi of buiten de kerk van 't eerste deel van: Waar of onwaar.'' uit- 

 gaaf van REVERS te Dordrecht 1879. 



■* In zijn: Aardschors en hare (jedaanteverwisselhufen 1876, hlz. 188. 



