40 EINDIGHEID OF EEUWIGHEID? 



stofwolkje vertegenwoordigen , die echter nog altijd met vloeibaar water 

 (of ijs) bedekt , en met dampkringen omgeven blijven , terwijl de nog 

 kleinere manen tot water- en damp vrij e steenklompen doodvriezen. 



Maar deze stellingen steunen op de vooropstelling dat al deze eens 

 gloeiend-vloeibare stofmassa's nog vroeger geheel gasvormig geweest 

 zijn , omdat' de onderling wel verschillende , maar toch nu verwoeste 

 toestanden van al die werelden alleen uit dien gasvorm afgeleid en 

 en er door verklaard kunnen worden. 



En wanneer de zon en de planeten eens een onverdeeld samen- 

 hangend geheel hebben gevormd en als zoodanig de gansche ruimte 

 hebben ingenomen , die nu nog door de loopbanen der buitenste planeten 

 omschreven wordt , dan kan dat alleen in uiterst vercbmden gasvorm 

 mogelijk geweest zijn , omdat die gezamelijke stofmassa's in geen anderen 

 vorm (en zelfs nog niet eens als gassen van ons bekende spanning) 

 zooveel ruimte kunnen innemen. 



Toch kan één van beide maar waar zijn : of die planeten omschrijven 

 nog de eens geheel door die gasmassa ingenomen ruimte , of zij zijn 

 op kleinere afstanden van de zon gevormd , en hebben zich later van 

 haar verwijderd. 



Ik geloof dat alleen de eerste stelling aannemelijk is. Want had- 

 den de planeten zich van de zon verwijderd , dan moet de oorzaak 

 van die verwijdering machtiger zijn geweest dan de onderlinge aan- 

 trekkingskracht , die de planeten naar de zon zou teruggetrokken heb- 

 ben , als ze niet door een andere kracht werden tegengehouden , en 

 die kracht is de snelheid , of liever de volharding in een eens ge- 

 geven bewegingstoestand , waarmede zij om de zon loopen , en waar- 

 mee ze vroeger aan de aswenteling van de nog onverdeelde stofmassa 

 van 't zonnestelsel deel namen , en waardoor ze zich lijnrecht , in de 

 richting van de raaklijn , van de zon zouden verwijderen , indien die 

 snelheid niet opgewogen werd door die aantrekking. 



Als men echter bedenkt hoe die aswenteling ontstaan is -^ , en wel 

 als gevolg van volharding in eigen beweging om een voorondersteld 

 centraalpunt , en samentrekking om 't eigen zwaartepunt , dan kun- 

 nen we aan die wentelbeweging zeker nooit een waarde toekennen , 

 groot genoeg om haar eigen oorzaak te overwinnen , dat is grooter 

 dan ze als gevolg van die oorzaak zyn kan. 



Ook zou een verwijdering van de zon den kringloop om de zon in 



* Zie beneden blz. 44. 



