EINDIGHEID OF EEUWIGHEID? 47 



een parabool hebben veranderd die de planeten altijd verder van de 

 zon af en naar ander hemelruimten heen gevoerd zou hebben. 



Ik meen dus recht te hebben te gelooven , dat de loopbanen der 

 planeten nog altijd de ruimte omschrijven , die eenmaal door de stof- 

 massa van ons zonnestelsel in zeer verdunden gasvorm ingenomen werd. 



Ik weet wel dat het een onbewezen stelling blijft , maar zoolang 

 een beslissend oordeel nog onmogelijk blijft zal men haar zeker niet 

 onnatuurlijk achten. 



'Was nu die gasvorm de oorspronkelijke vorm der bouwstoffen van 

 ons zonnestelsel , of zijn aan dien gasvorm weder andere toestanden 

 voorafgegaan ? 



Herinneren we ons eerst , dat er ook nu nog zulke gasmassa's in 

 de oneindige hemelruimte worden waargenomen. Het spektraal onder- 

 zoek heeft immers geleerd dat sommige nevelvlekken werkelijk , ge- 

 heel of gedeeltelijk , uit gloeiende gassen bestaan. En de gloeiende 

 toestand van die gassen is onverklaarbaar , zonder een voorafgaande 

 ws.Ym.ieontwikkelmg aan te nemen in onnoemelijk hoogen graad. 



Dit moet door omzetting van een anderen vorm van arbeidsvermo- 

 gen in warmte geschied zijn , en dit Jcan geschied zijn door omzetting 

 van beweging in warmte , zooals dat bij stuiting van beweging gebeurt. 



Zulk een omzetting van beweging in warmte zou voorkomen bij 

 het neervallen van planeten in de zon, en door botsing van zonnen 

 onderling. En indien dit plaats grijpt , moet dus de ondergang van 

 zonnestelsels nieuwe nevelvlekken doen ontstaan , en er is geen reden 

 om niet te gelooven dat alle nevelvlekken aldus ontstaan zijn , en dat 

 dus ook de vroegere gasvorm van ons zonnestelsel uit wereldontbin- 

 ding geboren en nog vroeger door wereldvorming voorafgegaan is. 



En als ook de gasmassa van ons zonnestelsel eens gloeiend geweest 

 is , dan moet zij een onnoemelijke hooge temperatuur gehad hebben , 

 en later door afkoeling (misschien wel weder door omzetting van 

 warmte in beweging) in een niet meer gloeienden toestand overgegaan 

 zijn , waaruit de verschillende grondstoffen , door voortdurende ver- 

 dichting , de eene vroeger , de andere later , tot den vloeibaren en 

 vasten toestand konden terugkeeren. Zoo kan de eerst homogene gas- 

 massa een gemengde nevelvlek , een wolk van door gassen omgeven 

 vloeibare en vaste stofdeeltjes geworden zgn. 



Zulke niet meer gloeiende en dus donkere nevelvlekken , zien wij 

 natuurlijk niet , zoolang zij te ver van andere lichtbronnen verwij- 

 derd bleven om merkbaar verlicht te kunnen worden , wat wel regel 



