EINDIGHEID OF EEUWIGHEID? 51 



echter zooveel onder kosmisclien v/^eerstand af (en eenmaal moet dit 

 gebeuren) , dat de aantrekking weer het overwicht, verkreeg , dan zal 

 de stofwolk uit den kringloop in een paraboolloop overgaan en tot 

 de hoofdmassa terugkeeren. Bij onze planeten en manen is dat tijd- 

 perk nog niet aangebroken , maar het evenwicht nog bewaard geble- 

 ven. De omloopssnelheid is echter voor allen lang niet gelijk , want 

 de buitenplaneten volbrengen dien omloop in veel grooter tijdruimten 

 dan de minder ver van de zon verwijderde werelden. Het is echter 

 duidelijk dat dit van den aanvang der aswenteling af aldus geweest 

 moet zijn , dewijl de oorzaak der aswenteling voor de dichter samen- 

 getrokken centraaldeelen van de vroegere stofwolk een hoogere waarde 

 gehad moet hebben dan voor de meer teruggebleven buitendeelen. 



Hoe meer de verdichting zoowel van de geheele stofwolk als van 

 de latere hoofdmassa en de door haar losgelaten buitendeelen in steeds 

 verminderende mate voorschrijdt , des te minder beweging zal er in 

 warmte omgezet worden , en dit moet geheel ophouden als eenmaal 

 die verdichting haar grens bereikt zal hebben. 



De eens geboren warmte , die intusschen door wat men verkeerde- 

 lijk » uitstraling in de ruimte" noemt verminderd wordt, wordt dan 

 niet meer aangevuld; en de gevormde hemellichamen — de kleinere 

 manen en planeten eerst en later de grootere en eindelijk ook de 

 hoofdmassa, de zon zelf — moeten tot donkere wereldlichamen ver- 

 stijven. De manen en de meeste , zoo niet alle planeten van ons zonne- 

 stelsel zyn al sedert onberekenbaar langen tijd zoover gekomen, en 

 onze gloeiende zon zal eenmaal onbetwistbaar zeker tot dien toestand 

 van afkoeling overgaan , indien geen voortdurende stortvloed van 

 meteoren , door stuiting van beweging en omzetting daarvan in warmte , 

 die afkoeling tegenhoudt. 



't Is mogelijk dat de zonnewarmte daardoor voortdurend gevoed en 

 aangevuld wordt , maar dit zou 't behoud van 't zonnestelsel niet ver- 

 zekeren , maar wel zijn ondergang verhaasten , want de door die 

 meteoren op den duur vermeerderde zonnemassa zal 't evenwicht tus- 

 schen aantrekking en omloopssnelheid voor de planeten spoediger ver- 

 breken , en ze allen , één voor één , tot zich trekken en met haar 

 eigen inhoud op nieuw in damp oplossen. 



Wij weten nu dat de spektroskopie ons geleerd heeft , dat som- 

 mige in de ruimte verspreide nevel vlekken werkelijk uit gloeiende 

 gassen bestaan — of althans bestaan hebben vóór zooveel honderden 

 of duizenden eeuwen, als 't licht noodij? heeft i^ehad om de on- 



