84 EINDIGHEID OF EEUWIGHEID? 



En •»uistraling^'' van warmte in de ruimte is eenvoudig uitdooving van 

 eigen warmte (gelijk : omzetting in een anderen vorm van arbeids- 

 vermogen in 't afkoelende lichaam , en opivekldng van eigen warmte 

 (gelijk : omzetting uit een anderen vorm van arbeidsvermogen) in zijn 

 stoffelijke omgeving. 



Ware 't anders en werd warmte werkelijk van 't eene lichaam op 

 't andere , als zelfstandig bestaande stof , overgebracht , dan zou elk 

 afkoelend lichaam ook lichter , en elk verwarmd lichaam zwaarder 

 moeten worden , tenzij die warmte evenals de vooronderstelde » wereld- 

 ether" werkelijk een -^onweegbare vloeistof" ware; maar dan zou ze 

 weer als stof, onvernietigbaar zijn en niet verloren kunnen gaan. 



Koelt een zon of een zonnestelsel dus af — er kan evenmin warmte 

 verloren gaan , als er zwaarte verloren gaat , omdat warmte en zwaarte 

 geen zelfstandig bestaan hebben , en niet van de stof gescheiden kunnen 

 worden , en zonder stof evenmin denkbaar zijn , als stof zonder kracht. 



En als dus de meening onjuist is dat afkoeling verlies van warmte 

 zou zijn , dan moet ook de gevolgtrekking onjuist zijn , dat de warmte- 

 hoeveelheid , of, beter: 't 'ssfOxva.iQvermogen van eenig lichaam, of van 

 een zonne- en sterrenstelsel, door » uitstraling" van warmte zou kun- 

 nen verminderen en uitgeput geraken , en dat het afwisselend spel 

 van afkoeling en weder ontgloeiing , van verdichting en verdamping , 

 van 't worden en vergaan van zonne- en sterrenstelsels , ondanks 't 

 onverminderd behoud der massa , voortdurend zivakker zou moeten 

 worden en eindelijk geheel ophouden. 



En met die onjuiste stelling vervallen ook de ongerijmdheden , die 

 er uit zouden volgen , en de onhoudbare voorstellingen , die geopperd 

 werden om die ongerijmdheden te ontgaan. 



Want ongerijmd is 't te denken , dat in een eeuwig heelal de be- 

 weging eens een begin zou gehad hebben. En toch zou 't vooronder- 

 stelde ei7ide van alle beweging een begin er van doen vooropstellen. 



En dat denkbeeld is ongerijmd , omdat er kracht bestaan heeft zoo- 

 lang er stof bestond. 



Geen stof zonder kracht , zonder arbeidsvermogen. En geen arbeids- 

 vermogen zonder arbeid in een of anderen vorm. 



Is de stof eeuwig , dan is ook dat arbeidsvermogen eeuwig. En 't 

 eeuwige arbeidsvermogen der eeuwige stof moet ook eeuwig in die 

 stof werken en zich in den een of anderen vorm openbaren. 



Ik begrijp met Dr. hartogh heys van zouteveen , ^ dat de leer 



1 Zie zijn Eschatolor/ie in Isis , 1877. 



