EINDIGHEID OF EEUWIGHEID? 85 



van een einde en een begin ons tot theïsme of dualisme zou moeten 

 terugvoeren ; want een begin van beweging in vroeger owbewogen stof 

 zou een voorafgaande in-beweging -stelling , en dus een willekeurige in- 

 werking van buiten moeten doen aannemen , en. derhalve noodzakelijk 

 tot een werkzaam beginsel buiten de stof, tot een zelfstandige macht 

 buiten "'t heelal doen besluiten , die met ons begrip van eeuwigheid van 

 't heelal , dat is oneindigheid in tijd en ruimte en in verleden en 

 toekomst , niet vereenigbaar is. 



Die onvereenigbaarheid moge geen bezwaar zijn voor hen , die , met 

 verwaarloozing van alle logika , op grond van vermeende openbaring 

 of van eenig op gezag van anderen aangenomen geloof, liever een 

 eeuwigen schepper voor een eindige schepping uit niets aannemen , dan 

 hun god opgeven , en die dus dat begin van beweging der stof juist 

 als een welkom bewijs van de yife^-eeuwigbeid van 't heelal en van 

 de noodzakelijkheid van hun schepper aangrijpen en vasthouden — wij 

 mogen niet vergeten dat zij 't denkbeeld van eeuwigheid daardoor 

 wel verplaatsen maar niet verklaren , en dat zij daarmede niets win- 

 nen dan twee nog grooter raadsels : het ontstaan van iets uit niets , en 

 het bestaan van een onstoffelijken en dus werkelijk niet bestaanden god. 



Wij nemen de stof over , omdat we die ivaarnemen , omdat we die 

 » voelen en tasten," en de eeuwigheid van die stof, omdat die eeuwig- 

 heid , al begrijpen wij haar niet , even goed denkbaar is als het bestaan 

 der stof (dat we evenmin begrijpen) , en beter dan de ongerijmdheid 

 van haar ontstaan uit niets. 



En wij houden ons dus aan de eeuwige stof zonder god , die trou- 

 wens op geen enkelen natuurwetenschappelijken grond verdedigbaar is ^ 

 en keeren tot onze afgekoelde zonnen terug. 



Zoolang er stof in de ruimte verspreid blijft of in stroomen ver- 

 zameld wordt, moeten ook de zonnen weerstand ondervinden en door 

 dien weerstand op den duur in hun beweging belemmerd worden. 



Daardoor zal hun onderlinge aantrekking een overwicht verkrijgen 

 op de verminderde bewegingssnelheid , en de zonnen uit hun eigen 

 banen afleiden en naar elkander toetrekken , totdat ze met elkander 



' Tenzij men het arbeidsvermogen der slof zelf met dien naam bestempelen wil , d. i. 

 tot het pantheïsme zijne toevlucht neme. hg. 



]k laat deze uitspraak , die op 't meest vulgaire godsbegri]) ziet , geheel voor rekening 

 van den sehrijver. n. j,. 



6 



