86 EINDIGHEID OF EEUWIGHEID? 



in botsing komen en opnieuw in nevelvlekken veranderen. 



Maar daaruit volgt niet^ dat het aantal werelden voortdurend ver- 

 minderd en eindelijk tot een enkelen steenklomp beperkt zal worden , 

 die alle stof bevatten en in de overigens volstrekt leege ruimte in 

 rust zal blijven , als een begrensde bouwval van een onbegrensd heelal , 

 wat op zich zelf reeds een ongerijmdheid is. 



Want , nu er geen warmte verloren kan gaan , kan er ook geen 

 spraak meer zijn van 't samentrekken van alle stof tot een enkele 

 eindmassa , als gevolg van warmteverlies , en van 't daarbij even on- 

 juist vooronderstelde onvermogen om nieuive warmte te ontwikkelen ; 

 en is er integendeel geen reden meer om aan 't telkens op nieuw 

 verspreiden van de stof in de ruimte , en aan 't vormen van nieuwe 

 gasmassa's van even groote uitbreiding als voorheen, en van nieuwe 

 zonnen en wereldstelsels te twijfelen. 



En blijft het al waar, dat de deelen van 't heelal hun onderling 

 w&rmieverscMl aanhoudend zullen vereffenen , toch is een duurzame 

 . warmtegelijkheid nergens denkbaar , omdat er voortdurend nieuwe warmte 

 door verdichting en samenhooping van stof geboren , en elders warmte 

 in beweging zal omgezet worden ; waardoor die gelijkheid telkens weer 

 verbroken, maar 't evenwicht voor 't geheel juist behouden zal worden. 



En is dus de meening van wa,Yïnteverlies en eindelijke woxiaiievereffenmg 

 onjuist , dan heeft ook 't daaruit afgeleide eindbesluit geen waarde meer. 



De wet van het behoud van arbeidsvermogen waarborgt ons hot ver- 

 mogen van de stof om altijd weer evenveel beweging in warmte om 

 te zetten en omgekeerd , en altijd weer in gasvorm van even groote 

 spanning over te gaan, en het daarop en daaruit volgend verdichtings- 

 proces met dezelfde eindsnelheid te besluiten als vroeger. 



Dezelfde hoeveelheid stof, die eens door omzetting van beweging 

 in warmte geheel verdampt is , moet op nieuw door een gelijke warmte- 

 ontwikkeling verdampt worden ; daar die lüanwfeont wikkeling door de 

 hoeveelheid van beweging , en die beweging door den doorloopen afstand , 

 en die afstand door de bereikte spanning , en die spanning weer door 

 • de warmteontwikkeling bepaald wordt. 



En elk zonnestelsel dus , dat eens door afkoeling en verdichting 

 uit een gasvormige nevelvlek ontstaan is , moet noodzakelijk ook altijd 

 genoeg arbeidsvermogen bezitten en behouden , om zooveel warmte te 

 kunnen ontwikkelen , als vereischt wordt om zijn ganschen stoffe- 

 lijken inhoud nogmaals , en herhaaldelijk tot in 't oneindige , tot den- 

 zelfden gasvorm terug te brengen. 



